Hormoonvervangingstherapie – HRT

Hormoontherapie bij de overgang: wat het doet

Tijdens de overgang maakt je lichaam minder oestrogeen. Daardoor kun je klachten krijgen, zoals opvliegers en zweten 's nachts. Hormoontherapie zorgt voor minder opvliegers. Na 2 of 3 weken kun je merken dat de hormonen beginnen te helpen. Vanaf 3 maanden werken ze het best. Of hormonen ook helpen tegen andere overgangsklachten is niet duidelijk. Voor je stemming en voor seks helpen ze waarschijnlijk niet of bijna niet. Hormoontherapie heeft ook risico's. Bespreek daarom eerst met je arts of het bij jou past. Meer lees je in onze kennisbank over overgangsklachten.

Oestrogeen en progestageen

Het hormoon tegen opvliegers is estradiol, een vorm van oestrogeen. Heb je nog een baarmoeder? Dan is daarnaast een progestageen noodzakelijk. Alleen oestrogeen verhoogt namelijk de kans op abnormale groei en kanker van het baarmoederslijmvlies. Ten minste 12 dagen per cyclus van 28 dagen ook een progestageen gebruiken beschermt je daartegen. Is je baarmoeder weggehaald? Dan krijg je alleen estradiol, tenzij je endometriose hebt of hebt gehad (baarmoederslijmvlies op plaatsen buiten de baarmoeder). Progesteron helpt zelf niet tegen opvliegers: dat doet het oestrogeen.

De huisartsenrichtlijn (NHG) geeft om het gebruiksgemak de voorkeur aan 1 pil waarin beide hormonen zitten. Kies je voor losse middelen, dan is dydrogesteron de eerste keus als progestageen en progesteron de tweede keus. Van progesteron in capsules van 100 mg neem je volgens de bijsluiter meestal 200 of 300 mg per dag, 12 tot 14 dagen per maand. Elke dag gebruiken staat niet in de bijsluiter: dat is buiten de registratie (off-label). Je arts geeft je een zo laag mogelijke dosis, voor een zo kort mogelijke periode.

Welke medicijnen: pillen, gels, pleisters en tibolon

Estradiol is er als tablet en als middel op de huid, zoals een gel of pleister. Van de middelen op de huid heeft de pleister volgens de huisartsenrichtlijn de voorkeur, omdat die het best is onderzocht. Volgens de huisartsenrichtlijn is de kans op trombose bij een middel op de huid mogelijk lager dan met pillen, maar goed bewijs ontbreekt nog. De gel mag niet op de huid van anderen komen, zeker niet bij kinderen.

Heb je vooral klachten van je vagina, zoals droogheid, jeuk of irritatie? Dan kun je een lage dosis estradiol in je vagina gebruiken: de eerste 2 weken elke dag 1 tablet, daarna 2 keer per week. Je krijgt er geen progestageen bij, en de tablet helpt niet tegen opvliegers of zweten. Bij 1 klacht werkt een middel zonder hormonen volgens de richtlijn even goed.

Tibolon is een tablet die in je lichaam werkt als oestrogeen, als progestageen en als mannelijk hormoon. Volgens de bijsluiter is het bedoeld voor vrouwen die minstens 12 maanden geen natuurlijke menstruatie hebben gehad. De huisartsenrichtlijn raadt tibolon af: het heeft geen voordelen ten opzichte van hormoontherapie met oestrogenen, en er is minder bekend over ernstige bijwerkingen. Gebruik tibolon niet samen met andere hormoontherapie.

De bijsluiters noemen gebruik na de overgang. De huisartsenrichtlijn noemt hormoontherapie ook als je nog ongesteld bent. Was je laatste menstruatie minder dan 6 maanden geleden? Dan is dat gebruik buiten de registratie (off-label): het staat niet in de bijsluiter. Welke medicijnen bij je passen, bepaalt de arts samen met jou.

HRT bestellen bij apo365

Bij apo365 vraag je hormoontherapie voor de overgang aan op recept, via een online consult. Je beantwoordt vragen over je klachten, je gezondheid en je medische voorgeschiedenis. Een arts beoordeelt of HRT veilig bij je past en welke vorm het meest geschikt is. Na goedkeuring stelt de apotheek je medicijn klaar en bezorgt het bij je thuis, met de mogelijkheid van een herhaalrecept zodat je niet steeds opnieuw langs de huisarts hoeft.

Wanneer je geen hormoontherapie gebruikt

Gebruik geen hormoontherapie als je borstkanker hebt of hebt gehad, of als dat vermoed wordt. Ook niet als je een kwaadaardig gezwel hebt dat gevoelig is voor oestrogeen, zoals kanker van het baarmoederslijmvlies, als je bloed uit je vagina verliest en de oorzaak niet is vastgesteld, als je een bloedstolsel in een ader hebt of ooit hebt gehad, of als je nu of kort geleden een hartaanval, beroerte of angina pectoris hebt of had. Thuisarts schrijft ook: gebruik geen hormonen tegen opvliegers als je rookt. Alle redenen staan bij overgangsklachten.

Hormoontherapie met pillen, gel of pleisters beschermt niet tegen zwangerschap. Was je laatste menstruatie minder dan 12 maanden geleden of ben je jonger dan 50, dan moet je misschien nog een voorbehoedmiddel gebruiken. Vraag je arts om advies. Word je zwanger, stop dan onmiddellijk.

Bijwerkingen, bloedverlies en gewichtstoename

De meest gemelde bijwerking van estradiol is gevoelige borsten. Ook hoofdpijn, misselijkheid, gewichtstoename of gewichtsafname en onregelmatig bloedverlies staan in de bijsluiters als bijwerkingen die vaak voorkomen. In de eerste 3 tot 6 maanden kun je onregelmatig bloed verliezen.

Hormoontherapie met oestrogeen, met of zonder progestageen, vergroot het risico op borstkanker. Het extra risico hangt af van hoe lang je het gebruikt en treedt op na 3 jaar gebruik. Na het stoppen neemt het extra risico weer af, maar na meer dan 5 jaar gebruik kan het nog 10 jaar of langer aanhouden. Ook tibolon verhoogt het risico op borstkanker. De kans op een bloedstolsel in een ader is groter, vooral in het eerste jaar. Ook de kans op een beroerte is groter, en die neemt toe met de leeftijd. Ook tibolon kan de kans op een beroerte vergroten. Daarom kijkt de arts samen met jou hoe lang en in welke dosering je HRT gebruikt, en of je medische voorgeschiedenis bezwaren geeft. Je bespreekt minstens 1 keer per jaar met je arts of je doorgaat. De huisartsenrichtlijn streeft naar maximaal 5 jaar gebruik, omdat de risico's langzaam oplopen.

Wanneer je meteen hulp zoekt

Stop direct met het medicijn en zoek onmiddellijk medische hulp bij tekenen van een bloedstolsel, zoals pijnlijke zwelling en roodheid van je been, plotselinge pijn op de borst of moeite met ademhalen. Bel dan direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost. Bij tekenen van een hartaanval, zoals een drukkend gevoel of pijn op je borst dat niet weggaat als je rustig zit of ligt, of van een beroerte, zoals opeens een scheve mond of je arm of been minder goed kunnen gebruiken, bel je direct 112, je huisarts of de huisartsen-spoedpost.

Stop ook direct en neem contact op met je arts bij een gele huid of geel oogwit, een sterke stijging van je bloeddruk, migraineachtige hoofdpijn die je voor het eerst krijgt, of als je zwanger wordt. Neem zo snel mogelijk contact op met je arts als je onregelmatig bloed verliest en dit langer dan de eerste 6 maanden aanhoudt, begint na meer dan 6 maanden gebruik of aanhoudt nadat je gestopt bent, of als je een vaginale tablet gebruikt en er bloed uit je vagina komt.

Lees meer in onze kennisbank

• Overgangsklachten – wanneer hormoontherapie een keuze is, wanneer niet, en de risico's.
• Estradiol – het hormoon tegen opvliegers: hoe je het gebruikt en waar je op let.
• Progesteron – waarom je het naast een oestrogeen gebruikt als je nog een baarmoeder hebt.
• Tibolon – voor wie de bijsluiter het bedoelt en waarom de huisartsenrichtlijn het afraadt.
• Tromboserisico – wat de kans op een bloedstolsel groter maakt.