Trombose: symptomen herkennen (been & meer)

Trombose begint bijna altijd in één been, en meestal in de kuit. De klachten die u dan kunt krijgen zijn: een dikke kuit of een dik onderbeen, pijn of een zeurend krampgevoel, een zwaar been, een warme huid, een rode of blauwpaarse verkleuring, een strakke en glanzende huid, en soms wat opgezette aderen aan de oppervlakte. Kenmerkend is dat het maar aan één kant zit en dat de pijn niet weggaat als u gaat zitten of liggen.

Deze klachten zijn een reden om dezelfde dag uw huisarts of de huisartsenpost te bellen. Een stolsel in een diepe beenader kan losschieten en in de longen terechtkomen, en zo'n longembolie is levensgevaarlijk. Wacht dus niet een weekend af. Tegelijk is er geen reden om in paniek te raken: volgens de Trombosestichting blijkt bij onderzoek maar ongeveer één op de vier mensen met deze klachten daadwerkelijk trombose te hebben. Alleen een arts kan dat onderscheid maken.

De belangrijkste symptomen op een rij

• Zwelling van één been of één kuit, die vrij snel ontstaat.
• Pijn in de kuit: zeurend, krampachtig of drukkend, erger bij staan en lopen.
• Een zwaar, gespannen gevoel in het been dat niet zakt bij rust.
• De huid voelt warmer aan dan op hetzelfde punt van het andere been.
• Roodheid of juist een blauwpaarse verkleuring van de kuit of de enkel.
• Een strakgespannen, glanzende huid met duidelijker zichtbare oppervlakkige aderen.
• Soms een lichte verhoging.
• Benauwdheid, sneller ademen of pijn bij het ademhalen: mogelijk een longembolie, bel direct 112.

Trombosebeen: hoe de klachten in de kuit voelen

Bij een trombosebeen zit een bloedstolsel in een diepe ader, meestal in de kuit of het bovenbeen. Het bloed kan daardoor niet goed meer terug naar het hart. De druk in het been loopt op en dat verklaart bijna alle klachten die u voelt: de zwelling, het zware gevoel en de strakke huid.

De pijn wordt vaak omschreven als zeurend of krampachtig, alsof u een spier heeft verrekt. Het verschil met spierpijn zit hem in het beloop. Spierpijn zakt in de loop van een paar dagen en reageert op rust. Pijn door trombose blijft, en wordt juist erger als u staat of loopt. Ook de zwelling is een belangrijk signaal: meet gerust met uw ogen of het ene been dikker is dan het andere op dezelfde hoogte.

De klachten kunnen in een paar uur opkomen, maar ook geleidelijk over enkele dagen ontstaan. Een langzaam beloop maakt trombose dus niet minder waarschijnlijk.

Minder bekende signalen

Niet elke trombose ziet er hetzelfde uit. De Trombosestichting noemt ook een aantal minder vaak voorkomende verschijnselen: een opvallend wit been, een zeer pijnlijk been, het gevoel alsof u een zweepslag in de kuit heeft gekregen, en pijn in de benen tijdens het lopen die afneemt zodra u stilstaat.

Dat zweepslaggevoel zorgt regelmatig voor verwarring. Een echte zweepslag is een scheurtje in de kuitspier en ontstaat op één duidelijk moment, vaak tijdens sporten, met een scherpe knal- of steekpijn. Een trombosebeen kent zo'n moment meestal niet en gaat gepaard met zwelling en warmte. Kunt u de twee niet uit elkaar houden, ga dan uit van het ernstigste scenario en bel de huisarts.

Trombose kan daarnaast ook in een arm ontstaan, bijvoorbeeld rond een infuus of katheter. De signalen zijn vergelijkbaar: één arm die dikker wordt, zwaar aanvoelt, verkleurt en pijn doet. Ook dan geldt dezelfde regel als bij het been: laat het dezelfde dag beoordelen.

Longembolie: het signaal waarbij u 112 belt

De reden dat trombose zo serieus wordt genomen, is de longembolie. Er kan een stukje van het stolsel losraken en met de bloedstroom naar de longen reizen. Thuisarts.nl beschrijft dit kort en duidelijk: bij een longembolie kunt u moeilijker ademen en doet het ademen pijn, en vaak had u daarvóór al klachten aan een been.

Bel direct 112 als u benauwd wordt, sneller gaat ademen, pijn krijgt bij het inademen, bloed ophoest of onwel wordt. Wacht in die situatie niet op een terugbelafspraak. Dit kan ook de eerste uiting van trombose zijn, zonder dat u eerder een dik been had.

Oorzaken

Een stolsel ontstaat niet zomaar. Apotheek.nl noemt drie mechanismen die bij trombose een rol spelen: het bloed stroomt langzamer dan normaal, de samenstelling van het bloed is veranderd, of de wand van het bloedvat is beschadigd. Vaak komen er twee samen.

• Langzamere doorstroming: bedrust, een operatie, een gipsverband, een lange vliegreis of autorit.
• Veranderde samenstelling van het bloed: de anticonceptiepil, zwangerschap en de periode na de bevalling, hormoontherapie, bepaalde vormen van kanker.
• Beschadigde vaatwand: ouderdom, roken, een eerdere trombose, een infuus of katheter, letsel aan het been.
• Erfelijke aanleg: trombose bij ouders, broers of zussen verhoogt uw risico.

Overgewicht en weinig bewegen versterken het effect van de andere factoren. Heeft u eerder trombose gehad, dan is de kans op herhaling groter, ook jaren later. Dat is precies de reden om de klachten te kennen.

Wanneer naar de huisarts

Thuisarts.nl is hier zonder omhaal: bel met deze klachten uw huisarts of de huisartsenspoedpost. Vertrouw niet op zelftests, apps of afwachten.

• Bel 112 bij benauwdheid, sneller ademen, pijn bij het ademhalen, bloed ophoesten of flauwvallen.
• Bel dezelfde dag uw huisarts of de spoedpost als uw kuit dik is, glanst, pijn doet en warmer aanvoelt dan normaal.
• Bel ook als één been of één arm binnen een paar dagen duidelijk dikker is geworden zonder dat u zich heeft gestoten.
• Bel bij twijfel tijdens of kort na een zwangerschap, een operatie, gips of een lange reis: uw risico is dan hoger.
• Gebruikt u al bloedverdunners en heeft u toch deze klachten, neem dan meteen contact op.
• Gebruikt u bloedverdunners en heeft u een bloeding die na 30 minuten niet stopt, bloed in urine of ontlasting, of grote blauwe plekken? Neem dan direct contact op.

De huisarts stelt vragen, bekijkt uw been en schat uw risico in. Bij een hoog risico volgt nog dezelfde dag een echo, ook wel duplexonderzoek genoemd, in het ziekenhuis. Bij een laag risico wordt eerst uw bloed getest op d-dimeer. Is die waarde verhoogd, dan volgt alsnog de echo.

Behandeling

Trombose behandelt u niet zelf en niet met vrij verkrijgbare middelen. De behandeling bestaat uit bloedverdunners op recept van de huisarts of specialist, zoals apixaban, rivaroxaban, dabigatran of edoxaban. Bij twee van die middelen krijgt u eerst vijf dagen injecties. Na ongeveer drie maanden beoordeelt uw arts of u kunt stoppen. Wij leveren deze antistollingsmiddelen niet, en dat is bewust: de dosering en de controle horen bij de arts die uw echo en uw bloeduitslagen kent.

Wat u zelf wél doet in die periode: blijven bewegen. Thuisarts.nl adviseert wandelen en juist niet overdag in bed gaan liggen, omdat het bloed dan beter stroomt. Voor pijn heeft paracetamol de voorkeur; overleg over andere pijnstillers, want die kunnen het bloedingsrisico verhogen. Drink geen alcohol zolang u bloedverdunners gebruikt.

Waar wij wel iets kunnen betekenen, is bij de risicofactoren eromheen. Een hoge bloeddruk belast uw bloedvaten en hoort structureel behandeld te worden; in onze categorie voor hoge bloeddruk vindt u onder meer Bisoprololfumaraat, een bètablokker op recept. Roken beschadigt de vaatwand en is een van de weinige risicofactoren die u volledig kunt wegnemen; wie daarbij medicamenteuze steun wil, kan met een arts bespreken of Zyban past. Beide zijn nadrukkelijk geen behandeling van trombose, maar onderhoud van uw bloedvaten op de lange termijn.

Gebruikt u de anticonceptiepil en heeft u trombose gehad, bespreek dan met uw arts een alternatief. Een combinatiepil wordt na een doorgemaakte trombose in de regel afgeraden. Lees verder in onze artikelen "Hoge bloeddruk: symptomen herkennen" en "Hoog cholesterol: symptomen herkennen".

Veelgestelde vragen

Hoe herken je een trombosebeen?

Aan de combinatie van klachten in één been: een kuit of onderbeen dat snel dikker wordt, pijn of kramp die niet weggaat bij rust, een zwaar gevoel, een warme huid en een rode of blauwpaarse verkleuring. De huid is vaak strak en glanzend. Zit het maar aan één kant en blijft het aanhouden, bel dan dezelfde dag uw huisarts.

Hoe voelt trombose in de kuit aan?

Meestal als een zeurende of krampachtige pijn diep in de kuit, met daarbij een drukkend en zwaar gevoel. De pijn wordt erger bij staan en lopen en zakt niet als u gaat zitten. Het gebied voelt warmer aan dan hetzelfde punt op het andere been. Sommige mensen omschrijven het als het gevoel van een zweepslag.

Kun je trombose hebben zonder pijn?

Ja. Trombose verloopt niet altijd met duidelijke pijn. Soms is een been dat dikker wordt, zwaar aanvoelt of verkleurt het enige signaal. Bij een deel van de mensen is een longembolie zelfs de eerste klacht, met benauwdheid en pijn bij het ademhalen. Vertrouw dus niet alleen op pijn als maatstaf.

Wat is het verschil tussen een zweepslag en trombose?

Een zweepslag is een scheurtje in de kuitspier en begint op één herkenbaar moment, vaak tijdens sport, met een plotselinge scherpe pijn. Bij trombose ontbreekt zo'n moment meestal en komen zwelling, warmte en verkleuring erbij. De klachten zakken bovendien niet in de dagen erna. Kunt u het niet onderscheiden, laat het dan beoordelen.

Hoe snel ontstaan de klachten van trombose?

Dat wisselt. De klachten kunnen binnen enkele uren opkomen, maar ze kunnen zich ook geleidelijk over een paar dagen opbouwen. Een langzame start betekent niet dat het onschuldig is. Wat vooral telt, is dat de klachten aanhouden en niet verdwijnen als u het been rust geeft of hoog legt.

Gaat trombose vanzelf over?

Reken daar niet op. Zonder behandeling kan het stolsel groeien of losschieten en een longembolie veroorzaken. Ook is de kans op blijvende klachten aan het been dan groter. Bloedverdunners op recept zijn de standaard, meestal gedurende minstens drie maanden, waarna uw arts beoordeelt of u kunt stoppen.

Wat zijn de eerste tekenen van een longembolie?

Benauwdheid, sneller ademen en pijn bij het ademhalen zijn de kernsignalen. Er kan hoesten, bloed ophoesten, hartkloppingen of duizeligheid bij komen. Vaak gingen er klachten aan een been aan vooraf. Bel bij deze verschijnselen direct 112 en wacht niet op een afspraak bij de huisarts.

Verhoogt de pil het risico op trombose?

De anticonceptiepil verandert de samenstelling van het bloed en verhoogt daarmee het risico op trombose. Voor de meeste gebruiksters blijft dat risico klein, maar het telt op bij andere factoren zoals roken, overgewicht, een operatie of erfelijke aanleg. Heeft u trombose gehad, bespreek dan met uw arts een alternatieve anticonceptie.

Bronnen

• Thuisarts.nl - Trombosebeen - https://www.thuisarts.nl/trombosebeen
• Thuisarts.nl - Ik denk dat ik een trombosebeen heb - https://www.thuisarts.nl/trombosebeen/ik-denk-dat-ik-trombosebeen-heb
• Thuisarts.nl - Ik heb een trombosebeen - https://www.thuisarts.nl/trombosebeen/ik-heb-trombosebeen
• Trombosestichting Nederland - Wat zijn de symptomen van een trombosebeen? - https://www.trombosestichting.nl/trombose/symptomen/trombosebeen/
• Trombosestichting Nederland - Hoe herken je een trombosebeen? - https://www.trombosestichting.nl/trombose/herken-een-trombose/herken-een-trombosebeen/
• Apotheek.nl - Trombosebeen - https://www.apotheek.nl/klachten-ziektes/trombosebeen