Eisprong: symptomen herkennen

De eisprong zelf duurt maar een paar minuten, maar uw lichaam kondigt hem dagen van tevoren aan. De duidelijkste signalen zijn: helder, rekbaar baarmoederhalsslijm dat op rauw eiwit lijkt; een eenzijdige stekende of krampende pijn onder in de buik; gevoelige of gespannen borsten; een opgeblazen gevoel; meer zin in seks; een zachtere, hoger gelegen baarmoedermond; en - pas achteraf zichtbaar - een lichte stijging van uw basale temperatuur. Een ovulatietest laat de LH-piek zien, één tot twee dagen voordat de eicel vrijkomt.

Niet iedere vrouw merkt al deze symptomen, en sommige merken helemaal niets. Dat is normaal en zegt niets over uw vruchtbaarheid. Hieronder leest u welke tekenen bruikbaar zijn om de vruchtbare dagen te plannen, welke pas achteraf iets bewijzen en wanneer u naar de huisarts gaat.

De belangrijkste symptomen op een rij

• Helder, glad en rekbaar baarmoederhalsslijm, als rauw eiwit
• Eenzijdige pijn of kramp onder in de buik (ovulatiepijn), minuten tot uren
• Gevoelige, gespannen of tintelende borsten en tepels
• Een opgeblazen gevoel door lichte vochtvasthouding
• Meer zin in seks
• Een zachtere, hoger gelegen en licht geopende baarmoedermond
• Kortdurend, licht bloedverlies halverwege de cyclus bij een deel van de vrouwen
• Een positieve ovulatietest door de LH-piek, één tot twee dagen vóór de eisprong
• Een stijging van de basale temperatuur met 0,2 tot 0,5 graad - pas ná de eisprong

Wanneer in uw cyclus vindt de eisprong plaats?

De eisprong ligt niet vast op dag veertien, maar op ongeveer veertien dagen vóór uw vólgende menstruatie. Bij een cyclus van 28 dagen komt dat rond dag veertien uit, maar 21 tot 35 dagen is net zo gewoon - en dan schuift de eisprong mee: bij 32 dagen ovuleert u rond dag achttien. Reken dus terug vanaf de verwachte menstruatie, niet vooruit vanaf de eerste bloedingsdag.

Vruchtbaar bent u niet alleen op de dag zelf. Zaadcellen overleven enkele dagen, terwijl de eicel na de eisprong nog maar ongeveer twaalf tot vierentwintig uur bevrucht kan worden. Zo ontstaat een venster van ruwweg zes dagen: de vijf dagen vóór de eisprong plus de dag zelf. UZ Leuven noemt bij een cyclus van 28 dagen dag elf tot zestien als meest vruchtbaar.

Baarmoederhalsslijm: het duidelijkste teken vooraf

Van alle symptomen is de verandering van het baarmoederhalsslijm het bruikbaarst, want die treedt vóór de eisprong op. Vlak na de menstruatie is de afscheiding schaars, wit of geelachtig en plakkerig; naarmate het oestrogeen stijgt, wordt het slijm helder, nat en glad. Op de meest vruchtbare dagen trekt het tussen duim en wijsvinger uit tot een draad die niet meteen breekt - vandaar de vergelijking met rauw eiwit.

Dat heeft een functie: de oestrogeenpiek maakt de slijmprop in de baarmoederhals enkele dagen doorgankelijk voor zaadcellen, terwijl die de rest van de cyclus een barrière vormt. Na de eisprong wordt het slijm weer dikker. Beoordeel het niet vlak na gemeenschap: sperma en glijmiddel vertroebelen het beeld.

Ovulatiepijn: eenzijdige kramp onder in de buik

Grofweg één op de vijf vrouwen voelt de eisprong daadwerkelijk. De pijn zit links- of rechtsonder in de buik, kan per cyclus van kant wisselen en varieert van een doffe kramp tot een korte, scherpe steek. Meestal duurt het enkele minuten tot enkele uren, soms een halve dag, soms met lage rugpijn erbij.

Ovulatiepijn is onschuldig, maar geen betrouwbare klok: hij kan vóór, tijdens of ná de eisprong optreden. Gebruik hem als aanwijzing, niet als bewijs. Pijn die hevig is, langer dan een dag duurt of samengaat met koorts, misselijkheid of flauwvallen hoort niet bij een gewone eisprong.

Basale temperatuur: bevestiging achteraf

Na de eisprong maakt het gele lichaam progesteron aan, en dat verhoogt uw temperatuur in rust met ongeveer 0,2 tot 0,5 graad. Meet u elke ochtend vóór het opstaan op hetzelfde tijdstip, dan ziet u die sprong terug; blijft de temperatuur zo'n twee weken verhoogd, dan heeft er hoogstwaarschijnlijk een eisprong plaatsgevonden. Het nadeel: die stijging komt pás wanneer de eicel al vrij is, dus voor de lopende cyclus is de informatie te laat. Nuttig is de methode wél om een patroon te zien en om vast te stellen óf u ovuleert. Koorts, alcohol, een korte nacht en ploegendienst verstoren de meting.

De LH-piek en ovulatietests

Vlak voor de eisprong geeft de hypofyse plotseling veel luteïniserend hormoon (LH) af, en die piek zet het rijpe eiblaasje aan tot springen. Ovulatietests meten precies dit hormoon in de urine: een positieve test betekent niet dat u nú ovuleert, maar dat de eisprong waarschijnlijk binnen één tot twee dagen volgt - het beste moment om gemeenschap te hebben.

Twee kanttekeningen: bij een onregelmatige cyclus weet u niet wanneer u moet beginnen met testen en verbruikt u veel strips zonder de piek te vangen, en bij PCOS kan het LH structureel verhoogd zijn, zodat tests vaker positief lijken dan terecht is.

Overige signalen: borsten, libido en baarmoedermond

Rond de vruchtbare dagen melden veel vrouwen gespannen borsten, een opgeblazen buik door lichte vochtvasthouding en merkbaar meer zin in seks. Ook de baarmoedermond verandert: hij staat hoger, voelt zachter aan en is licht geopend, terwijl hij op onvruchtbare dagen lager en gesloten is. Zelf voelen vergt oefening.

Een klein deel van de vrouwen ziet halverwege de cyclus wat lichtroze of bruinig bloedverlies; dat hangt samen met de oestrogeendaling rond de eisprong en is meestal onschuldig. Bloedverlies dat telkens terugkeert of hevig is, bespreekt u wel met uw huisarts.

Oorzaken: hoe een eisprong tot stand komt

In de folliculaire fase rijpen onder invloed van FSH meerdere eiblaasjes, waarvan er meestal één de leiding neemt en steeds meer oestrogeen maakt. Dat oestrogeen zorgt voor het rekbare slijm en lokt de LH-piek uit die de eisprong veroorzaakt. Daarna maakt het gele lichaam progesteron; blijft bevruchting uit, dan dalen de hormonen en volgt de menstruatie.

Uw symptomen zijn gevolgen van die hormoonwisseling. Wordt de cascade verstoord, dan blijft de eisprong weg of komt hij onregelmatig. Thuisarts.nl noemt bij een onregelmatige cyclus onder meer PCOS, schildklierproblemen, poliepen, een infectie, borstvoeding en bijwerkingen van medicijnen; vaak wordt geen oorzaak gevonden. Ook fors gewichtsverlies of overgewicht, intensieve sport, stress en de naderende overgang spelen mee. Onder hormonale anticonceptie is er geen eisprong - dat is de bedoeling.

Wanneer naar de huisarts

Maak een afspraak in de volgende situaties:

• U bent na een jaar onbeschermde gemeenschap niet zwanger - boven de 35 jaar eerder
• Uw cyclus is langdurig onregelmatig, of structureel korter dan 21 of langer dan 35 dagen
• U bent maanden achtereen niet ongesteld zonder zwangerschap of borstvoeding
• U heeft klachten die op PCOS of een schildklieraandoening wijzen: overbeharing, hardnekkige acne, onverklaarde gewichtsverandering, extreme vermoeidheid
• U heeft hevige of langdurige buikpijn rond het cyclusmidden, zeker met koorts of braken
• U verliest herhaaldelijk bloed tussen de menstruaties door of na gemeenschap

Hevige, plotseling opkomende eenzijdige buikpijn met duizeligheid of flauwvallen is een spoedgeval: bel direct de huisarts, de huisartsenpost of 112. Een gescheurde of gedraaide eierstokcyste en een buitenbaarmoederlijke zwangerschap kunnen zo beginnen. Ter geruststelling: van de vrouwen tot en met 35 jaar die het regelmatig proberen is volgens Thuisarts.nl na een half jaar 7 van de 10 zwanger en na een jaar 8 van de 10.

Behandeling: wat helpt

Laten we eerlijk zijn: een eisprong is geen aandoening en hoeft niet behandeld te worden. Wie hem wil herkennen om zwanger te worden, heeft geen medicijnen nodig maar timing. Thuisarts.nl beschrijft dat om de twee tot drie dagen vrijen meestal genoeg is; zo dekt u het vruchtbare venster ook af als u de exacte dag mist. Foliumzuur is aan te raden zodra u het probeert, maar dat is een supplement, geen vruchtbaarheidsbehandeling. Bij ovulatiepijn volstaan een warmtekruik en zo nodig paracetamol.

Anders wordt het wanneer de eisprong helemáál uitblijft. Bij anovulatie, bijvoorbeeld bij PCOS, kan een arts ovulatie-inductie voorschrijven met clomifeen. In onze categorie vrouwengezondheid vindt u onder meer Clomifeen van Centrafarm. Daar hoort een waarschuwing bij: dit receptplichtige middel wordt pas na diagnostiek ingezet en vraagt controle van de eierstokken, vanwege het risico op overstimulatie en meerlingzwangerschap. Gebruik het nooit op eigen initiatief; bij vrouwen die gewoon ovuleren voegt het niets toe.

Ook Utrogestan van Besins verdient een kanttekening: dit progesteron voeren wij voor hormoonvervangingstherapie en overgangsklachten, niet om een eisprong op te wekken - progesteron werkt ná de eisprong en kan er geen uitlokken. Ovulatietests, thermometers en foliumzuur voeren wij niet. Een uitblijvende eisprong begint bij de huisarts, niet bij een webshop.

Blijft de eisprong structureel weg, dan zit daar vaak PCOS of de overgang achter.

Clomifeen

Centrafarm · vanaf € 60,00

Wekt de eisprong op, uitsluitend op recept en onder controle.

Utrogestan

Besins · vanaf € 25,00

Natuurlijk progesteron, op voorschrift van uw arts.

Veelgestelde vragen

Wat zijn de eerste tekenen van een eisprong?

Het vroegste bruikbare teken is het baarmoederhalsslijm: het wordt helder, nat en rekbaar als rauw eiwit. Daarnaast merken veel vrouwen gevoelige borsten, een opgeblazen gevoel en meer zin in seks. Een ovulatietest slaat één tot twee dagen vóór de eisprong aan. De temperatuurstijging telt niet mee als vroeg teken: die komt pas erna.

Hoe voelt een eisprong aan?

Ongeveer één op de vijf vrouwen voelt de eisprong als een eenzijdige, stekende of krampende pijn onder in de buik, soms met lage rugpijn. Het duurt enkele minuten tot enkele uren en kan per cyclus van kant wisselen. Veel vrouwen voelen niets; dat is even normaal.

Hoe lang duurt een eisprong?

Het vrijkomen van de eicel is een kwestie van minuten; daarna kan zij nog ongeveer twaalf tot vierentwintig uur bevrucht worden. De vruchtbare periode is veel langer, omdat zaadcellen enkele dagen overleven: samen levert dat een venster van ruwweg zes dagen op.

Hoelang ben je vruchtbaar na de eisprong?

Kort. De eicel is na het vrijkomen nog ongeveer twaalf tot vierentwintig uur bevruchtbaar; daarna is de kans in die cyclus voorbij. De vruchtbare dagen liggen dus vooral ervóór: Thuisarts.nl noemt de zes dagen vóór de eisprong als de kansrijkste periode.

Hoe weet je of je een eisprong hebt gehad?

Achteraf het duidelijkst aan een basale temperatuur die zo'n twee weken verhoogd blijft en aan een menstruatie die telkens rond dezelfde termijn terugkeert. Bij twijfel kan de huisarts in de tweede cyclushelft het progesteron in het bloed bepalen. Een positieve ovulatietest bewijst alleen de LH-piek, niet de eisprong zelf.

Kun je zwanger worden zonder eisprong?

Nee. Zonder vrijgekomen eicel is bevruchting niet mogelijk. Blijft de eisprong structureel uit, bijvoorbeeld door PCOS, een schildklieraandoening, fors onder- of overgewicht of langdurige stress, dan is dat een vraag voor de huisarts. Vaak is de cyclus dan onregelmatig of blijft de menstruatie maandenlang weg.

Bronnen

• Thuisarts.nl - Ik wil zwanger worden, wanneer ben ik vruchtbaar? - https://www.thuisarts.nl/zwanger-worden/ik-wil-zwanger-worden
• Thuisarts.nl - Ik ben niet regelmatig ongesteld - https://www.thuisarts.nl/menstruatie/ik-heb-onregelmatige-menstruatie
• De Verloskundige (KNOV) - Alles over vruchtbaarheid en zwanger worden - https://deverloskundige.nl/themas/vruchtbaarheid-en-zwanger-worden/alles-over-vruchtbaarheid-en-zwanger-worden
• UZ Leuven, Fertiliteitscentrum - Vruchtbaarheid bij de vrouw - https://www.uzleuven.be/nl/fertiliteitscentrum/vruchtbaarheid-bij-de-vrouw
• Ikenmama.nl - Eisprong: symptomen ovulatie herkennen - https://www.ikenmama.nl/eisprong-symptomen-ovulatie-herkennen/
• Zozwanger.nl - Ovulatie symptomen: de vruchtbare dagen herkennen - https://www.zozwanger.nl/ovulatie-symptomen/