Lintworm: symptomen bij mensen

Een lintworm in de darm geeft vaak jarenlang nauwelijks klachten. Als er wel iets opvalt, is dat meestal dit: witgele, platte stukjes van ongeveer 1 tot 1,5 centimeter in de ontlasting, in het ondergoed of in bed. Verder kunnen voorkomen: vage buikpijn, misselijkheid, een opgeblazen gevoel, wisselende eetlust, jeuk rond de anus doordat de segmentjes naar buiten kruipen, en soms lichte diarree of juist verstopping. Koorts hoort er niet bij. Ook fors afvallen is géén betrouwbaar kenmerk, hoe hardnekkig dat verhaal ook is.

Hieronder leest u welke symptomen bij een lintworm bij mensen horen, hoe u het verschil ziet met aarsmaden en spoelworm, en waarom u met een vermoeden van lintworm altijd naar de huisarts gaat in plaats van zelf een wormkuur te proberen.

De belangrijkste symptomen op een rij

• Witgele, platte segmentjes van 1 tot 1,5 cm in de ontlasting, het ondergoed of het beddengoed
• Jeuk of een kriebelend gevoel rond de anus wanneer een segment naar buiten komt
• Vage, zeurende buikpijn of krampen zonder duidelijke aanleiding
• Misselijkheid, een opgeblazen gevoel of winderigheid
• Wisselende eetlust: soms meer trek, soms juist minder
• Lichte diarree of afwisselend dunne en harde ontlasting
• Vermoeidheid of bleekheid, vooral bij een langbestaande besmetting
• Vaak: helemaal geen klachten - de segmentjes in de wc zijn het enige teken

Segmenten in de ontlasting: het duidelijkste signaal

De lintworm zit met zijn kop vastgehecht aan de darmwand en groeit vanaf daar aan met steeds nieuwe leden. Een volwassen worm kan meters lang worden. De achterste, rijpe segmenten laten los en verlaten het lichaam met de ontlasting. Dat zijn de witgele, rechthoekige stukjes die mensen vinden - soms in de wc-pot, soms in het ondergoed, soms 's ochtends in bed. Ze kunnen kort blijven bewegen, wat schrikken is, maar op zichzelf niet gevaarlijk.

Volgens het RIVM ondervinden mensen van de volwassen lintworm meestal alleen buikklachten; de losgekomen leden kunnen jeuk veroorzaken. Juist omdat dit het enige zichtbare teken is, loont het om te kijken voordat u doorspoelt als u vermoedt dat er iets niet klopt. Een gevonden segment is voor de huisarts bruikbare informatie: op basis daarvan kan hij of zij de diagnose stellen of ontlastingsonderzoek aanvragen.

Zonder behandeling blijft de worm jaren zitten: de kop laat vrijwel nooit uit zichzelf los. Een periode zonder zichtbare stukjes betekent dus niet dat de infectie over is.

Buikklachten en andere vage symptomen

De klachten die mensen met een lintworm beschrijven zijn zelden specifiek: zeurende buikpijn rond de navel, misselijkheid, een opgeblazen gevoel, wat losse ontlasting. Precies daarom wordt een lintworm zo vaak laat ontdekt - de klachten lijken op prikkelbaredarmsyndroom, op een voedselintolerantie of op stress. Ook langdurige vermoeidheid komt voor bij een besmetting die al lang bestaat.

Wat er níét bij hoort: hoge koorts, bloed bij de ontlasting, hevige aanhoudende pijn of snel, onbedoeld gewichtsverlies. Die klachten wijzen op iets anders en horen apart onderzocht te worden. Het idee dat een lintworm mensen sterk doet afvallen, is een hardnekkig verhaal dat u niet moet gebruiken om klachten te verklaren of juist gerust te stellen.

Cysticercose: wanneer een lintworm wél gevaarlijk is

In één situatie kan een lintworminfectie ernstig verlopen. Bij de varkenslintworm (Taenia solium) kan een mens niet alleen de larven uit vlees binnenkrijgen, maar ook de eitjes zelf - bijvoorbeeld via besmet water of onvoldoende handhygiëne. Die eitjes vormen blaaswormen in spieren, ogen of hersenen. Dat heet cysticercose.

De klachten hangen af van waar de blaaswormen terechtkomen: epileptische aanvallen, verschijnselen die op hersenvliesontsteking lijken, duizeligheid of oogontsteking. De tijd tussen besmetting en klachten kan volgens het RIVM variëren van twee weken tot enkele jaren. De varkenslintworm komt in Nederland niet voor; voor mensen die hier wonen en niet reizen is het risico zeer klein. Noem een verblijf in een risicogebied wel altijd bij uw arts.

Lintworm, aarsmaden of spoelworm: hoe ziet u het verschil?

Drie wormen worden vaak door elkaar gehaald, terwijl de aanpak per soort verschilt.

• Lintworm: platte, witgele segmenten van 1 tot 1,5 cm, weinig klachten, altijd via de huisarts behandelen.
• Aarsmaden: witte draadjes van ongeveer 1 cm die bewegen, met vooral jeuk rond de anus 's nachts. Komen veel voor bij kinderen en zijn wél zelf te behandelen.
• Spoelworm (ascaridose): een veel dikkere, ronde worm. Vaak geen klachten; soms hoesten of astmatische klachten wanneer de larven door de longen trekken, en soms leverklachten.

Spoelworm-symptomen zijn in Nederland zeldzaam en meestal mild. Het RIVM beschrijft dat het hier vooral om Ascaris suum gaat, waarbij de infectie zelden uitgroeit tot een volwassen worm. Overdracht gaat via de grond - ongewassen handen na tuinieren of buiten spelen - en nooit rechtstreeks van varken op mens.

Oorzaken: hoe komt een lintworm in de darm?

De klassieke route is rauw of onvoldoende verhit vlees. In rund- of varkensvlees van besmette dieren kunnen larvencysten zitten; wie dat vlees eet, krijgt de larve binnen, die in de darm uitgroeit tot een volwassen worm. Tussen het eten van besmet vlees en het volwassen worden van de lintworm zit volgens het RIVM ruim twee maanden. Dat verklaart waarom mensen zelden een verband leggen met één specifieke maaltijd.

In Nederland is een lintworminfectie zeldzaam, onder meer door de vleeskeuring in slachthuizen. De kans is groter na rauw of kort gebakken vlees uit landen met minder strenge controle. Ook rauwe vis speelt een rol, bij de vislintworm. Goed verhitten of doorvriezen maakt de larven onschadelijk.

Wanneer naar de huisarts

Bij lintworm is het antwoord simpel: altijd. Thuisarts.nl maakt dat onderscheid expliciet - wormpjes (aarsmaden) die jeuk geven kunt u zelf behandelen, maar bij een andere worm maakt u een afspraak bij de huisarts. Neem in ieder geval contact op als:

• U platte, witgele stukjes ziet in de ontlasting, het ondergoed of het bed
• Klachten terugkomen nadat u eerder een wormkuur heeft gebruikt
• U buikklachten heeft na een reis naar een gebied waar lintworm veel voorkomt
• Er bloed bij de ontlasting zit, of u fors en onbedoeld afvalt
• U zwanger bent of borstvoeding geeft en een worminfectie vermoedt
• Er neurologische klachten optreden zoals een epileptische aanval, aanhoudende hoofdpijn of plotselinge visusklachten - bel dan met spoed

Bel bij een eerste epileptische aanval altijd direct met een arts - dat is geen klacht om af te wachten.

Behandeling: wat helpt

Een lintworm verdwijnt niet vanzelf en is niet te verhelpen met een dieet, kruiden of een 'darmreiniging'. Er is een antiparasitair middel nodig dat de worm loslaat van de darmwand. In Nederland is niclosamide het geregistreerde middel bij lintworm: kauwtabletten van 500 mg, waarbij volwassenen en kinderen vanaf zes jaar volgens het Farmacotherapeutisch Kompas 2 gram in één keer innemen. Bij de varkenslintworm wordt twee uur later een laxeermiddel gegeven, omdat niclosamide niet werkt tegen de eitjes en herbesmetting met eitjes tot cysticercose kan leiden. Soms wordt praziquantel gebruikt, dat alleen op recept verkrijgbaar is en bij epilepsie een aanval kan uitlokken. Beide middelen horen dus in handen van uw arts, niet in een zelfzorgschema.

Waar zelfzorg wél een rol speelt, is bij de twee andere wormen. Een wormkuur met mebendazol is zonder recept verkrijgbaar en is de standaardaanpak bij aarsmaden: één tablet, en na twee weken nog een tablet om de nieuwe generatie mee te nemen. Bij spoelworm wordt mebendazol drie dagen tweemaal daags gebruikt. Op de bijsluiter staat de (varkens)lintworm ook genoemd, maar bij een vermoedelijke lintworm blijft de volgorde: eerst de diagnose bij de huisarts, dan het juiste middel. Zelf een kuurtje slikken maakt de diagnose alleen lastiger, omdat de segmenten tijdelijk kunnen verdwijnen. Mebendazol koopt u zonder recept bij apotheek en drogist. Bij ons staat in de categorie darm en wormen het receptplichtige antiparasitaire middel ivermectine; welk middel bij een lintworm past, bepaalt uw huisarts.

Hygiëne is het tweede deel van de behandeling, voor het hele huishouden: handen wassen met zeep na toiletbezoek en vóór het eten, nagels kort houden, dagelijks schoon ondergoed, beddengoed en handdoeken op 60 °C wassen en deurklinken en de wc-bril regelmatig reinigen. En voortaan: vlees en vis goed doorbakken of invriezen, groente grondig wassen.

Veelgestelde vragen

Hoe weet je of je een lintworm hebt?

Meestal aan de segmentjes: witgele, platte stukjes van 1 tot 1,5 centimeter in de ontlasting, het ondergoed of het beddengoed. Verdere klachten zijn vaag - wat buikpijn, misselijkheid, soms jeuk rond de anus. Zekerheid krijgt u alleen via de huisarts, die de diagnose stelt op basis van wat u ziet of via onderzoek van de ontlasting.

Kun je een lintworm zien in je ontlasting?

De hele worm ziet u vrijwel nooit; die zit met de kop vast aan de darmwand. Wat u wél kunt zien, zijn de losgelaten achterste leden: platte, rechthoekige, witgele stukjes die soms nog even bewegen. Vindt u zo'n stukje, bewaar dan de informatie (of het stukje zelf, in een schoon potje) en bel de huisarts.

Kun je een lintworm voelen?

De worm zelf voelt u niet - de darm heeft daar nauwelijks zenuwen voor. Wat mensen wel merken, is jeuk of een kriebelend gevoel rond de anus op het moment dat een segment naar buiten komt, en soms vage buikkrampen. Een 'bewegend gevoel' in de buik komt vaker door gewone darmbewegingen dan door een worm.

Val je af van een lintworm?

Nee, dat is een fabeltje dat u niet moet gebruiken om klachten te verklaren. De worm neemt maar een klein deel van de voedingsstoffen op. Onbedoeld en fors gewichtsverlies is een apart alarmsignaal en hoort door een arts te worden onderzocht, ongeacht of er een worminfectie is vastgesteld.

Gaat een lintworm vanzelf weg?

Nee. De kop blijft vastzitten aan de darmwand en groeit steeds nieuwe leden aan, waardoor de infectie jaren kan blijven bestaan. Er is antiparasitaire medicatie nodig om de worm los te laten en af te voeren. Een periode zonder zichtbare segmenten betekent niet dat de besmetting over is.

Welk medicijn helpt tegen lintworm?

In Nederland is niclosamide het geregistreerde middel; volwassenen en kinderen vanaf zes jaar krijgen 2 gram in één keer. Soms wordt praziquantel op recept gebruikt. Beide zijn receptmiddelen: u krijgt ze na de diagnose van uw huisarts. Een zelfzorgwormkuur met mebendazol is bedoeld voor aarsmaden en spoelworm.

Wat is het verschil tussen lintworm en aarsmaden?

Aarsmaden zijn dunne, witte draadjes van ongeveer 1 centimeter die bewegen en vooral 's nachts jeuk rond de anus geven; ze komen veel voor bij kinderen en zijn zelf te behandelen met mebendazol. Lintworm geeft platte segmenten, weinig jeuk en nauwelijks klachten - en hoort altijd bij de huisarts thuis.

Wat zijn de symptomen van een spoelworm?

Vaak helemaal geen. Soms ontstaan hoesten of astmatische klachten wanneer de larven door de longen trekken, en zelden leverklachten of buikpijn. In Nederland gaat het meestal om de varkensspoelworm, die via de grond wordt opgelopen en zich in de mens zelden tot volwassen worm ontwikkelt. Goede handhygiëne is de belangrijkste bescherming.

Bronnen

RIVM - Taeniose - Cysticercose: https://www.rivm.nl/taeniose-cysticercose

RIVM - Ascaridose: https://www.rivm.nl/ascaridose

Thuisarts.nl - Wormen: welke soorten, en wat moet je doen?: https://www.thuisarts.nl/wormen

Farmacotherapeutisch Kompas - niclosamide: https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/n/niclosamide

Apotheek.nl - mebendazol: https://www.apotheek.nl/medicijnen/mebendazol

Apotheek.nl - praziquantel: https://www.apotheek.nl/medicijnen/praziquantel