Hooikoorts: symptomen herkennen

Hooikoorts is een allergische ontsteking van het neusslijmvlies door stuifmeel. De klachten die erbij horen zijn: niesbuien, een loopneus met dun en helder slijm, een verstopte neus, jeuk in de neus, jeukende, tranende en rode ogen, jeuk aan het gehemelte of in de keel, een kriebelhoest, een vol gevoel in het hoofd, vermoeidheid en soms benauwdheid of piepen bij het ademen. Koorts hoort er ondanks de naam niet bij.

U herkent hooikoorts het snelst aan jeuk in combinatie met een patroon: de klachten komen elk jaar in ongeveer dezelfde weken terug, zijn erger op zonnige en winderige dagen en zakken binnenshuis of na een regenbui. Hieronder leest u hoe u de symptomen onderscheidt van een verkoudheid en wanneer u er de huisarts bij haalt.

De belangrijkste symptomen op een rij

• Niesbuien: geen losse nies af en toe, maar reeksen achter elkaar.
• Loopneus met dun, waterig en kleurloos slijm dat niet geel of groen wordt.
• Verstopte neus, vaak wisselend van kant en 's nachts het hinderlijkst.
• Jeuk in de neus, aan het gehemelte, in de keel en soms in de gehoorgang.
• Jeukende, tranende en rode ogen, soms met gezwollen oogleden en lichtgevoeligheid.
• Kriebelhoest en een schrale keel, deels doordat u door de mond ademt.
• Een vol, zwaar hoofd, hoofdpijn en druk rond de neusbijholten.
• Vermoeidheid, onrustig slapen, prikkelbaarheid en moeite met concentreren.
• Benauwdheid, hoesten of piepen bij het ademen: dat kan op astma wijzen en hoort bij de huisarts.

Neus, keel en gehemelte: niezen en jeuk

De neus is bij vrijwel iedereen het startpunt. Zodra stuifmeel op het slijmvlies landt, komt histamine vrij en reageert de neus met jeuk, niezen en een dunne, waterige afscheiding. Daarna zwelt het slijmvlies op en raakt de neus verstopt. Die twee fasen wisselen elkaar de hele dag af.

De jeuk stopt niet bij de neus: veel mensen beschrijven een kriebel op het gehemelte waar ze niet bij kunnen, of jeuk achter in de keel en in de gehoorgang. Het Farmacotherapeutisch Kompas noemt een verstopte neus, loopneus, niezen en jeuk in de neus als de kern van allergische rinitis, aangevuld met oog-, huid- en gehoorklachten. Juist die jeuk is onderscheidend, want een verkoudheidsvirus geeft geen jeuk.

Hooikoorts en de ogen: jeuk, tranen en rode ogen

Bij een deel van de mensen zijn niet de neus maar de ogen het zwaarst aangedaan. Pollen komen rechtstreeks op het bindvlies terecht en veroorzaken daar dezelfde reactie als in de neus. De klachten die daarbij horen: jeuk die steeds erger wordt naarmate u wrijft, tranen, rode of bloeddoorlopen oogwit, gezwollen of zware oogleden, een zanderig gevoel en overgevoeligheid voor fel licht. Meestal zijn beide ogen tegelijk aangedaan.

Artsen spreken dan van allergische rinoconjunctivitis. Dat is relevant voor de behandeling, want een tablet bereikt het bindvlies maar beperkt; wie vooral oogklachten heeft, merkt vaak meer van oogdruppels. Eenzijdige roodheid, pijn in het oog, afscheiding die de oogleden aan elkaar plakt of minder scherp zien passen níet bij hooikoorts en horen bij de huisarts.

Moe, hoofdpijn en een vol hoofd

De klacht die het minst met hooikoorts wordt geassocieerd, is vermoeidheid, terwijl die voor veel mensen het zwaarst weegt. Thuisarts.nl noemt moe zijn en een vol gevoel in het hoofd nadrukkelijk bij de klachten die bij hooikoorts passen. Er zijn twee verklaringen die elkaar versterken: een verstopte neus en jeukende ogen verstoren de nachtrust, en de allergische ontstekingsreactie zelf kost energie.

Het gevolg is minder concentratie, een kort lontje en een hoofd dat aanvoelt alsof er watten in zitten. Het Farmacotherapeutisch Kompas deelt allergische rinitis niet voor niets in naar ernst: mild betekent geen invloed op het dagelijks leven, matig ernstig tot ernstig betekent dat slapen, werken of sporten er wél onder lijden. Dat laatste is een reden om de klachten serieus te behandelen.

Hooikoorts of verkoudheid? Zo ziet u het verschil

De verwarring met een langdurige verkoudheid is de meest gemaakte vergissing, zeker in het eerste jaar. Drie punten helpen u verder. De jeuk: jeukende ogen, een jeukende neus of een kriebelend gehemelte wijzen op allergie. Het slijm: bij hooikoorts blijft het dun en kleurloos, bij een verkoudheid wordt het na een paar dagen dikker en geler. En de duur: een verkoudheid is meestal binnen tien dagen voorbij, hooikoortsklachten houden aan zolang er pollen in de lucht zijn.

Daar komt het seizoenspatroon bij. Hooikoorts is erger buiten, op droge winderige dagen en in dezelfde weken van het jaar; een verkoudheid trekt zich daar niets van aan en gaat rond in het gezin. Wilt u het beloop van een gewone verkoudheid ernaast leggen, lees dan "Verkoudheid fases: het beloop dag voor dag en welke dag het ergste is".

Hooikoorts bij kinderen

Kinderen krijgen dezelfde klachten, maar benoemen ze anders. Het WKZ noemt bij kinderen een jeukende neus, niezen, een loopneus en verstopte neus, jeukende, branderige en tranende ogen, hoesten, een pijnlijke keel, benauwdheid en moeheid. In de praktijk ziet u een kind dat met de handrug over de neus wrijft, door de mond ademt, snurkt en slechter slaapt.

Let bij kinderen extra op de luchtwegen. Aanhoudend hoesten, piepen of kortademigheid bij inspanning kan wijzen op astma, dat vaak samen met hooikoorts voorkomt. Bespreek dat met de huisarts; ons artikel "Astma: symptomen herkennen" gaat daar dieper op in.

Oorzaken: hoe hooikoorts ontstaat

Bij hooikoorts ziet het afweersysteem stuifmeel aan voor een indringer en maakt het IgE-antistoffen aan. Bij volgend contact laten mestcellen histamine los, waardoor het slijmvlies opzwelt en meer vocht produceert. Daarom komen de klachten binnen minuten op gang. Erfelijke aanleg speelt een rol: allergie, astma en eczeem komen vaak in dezelfde families voor.

Het pollenseizoen in Nederland begint volgens het RIVM doorgaans al in januari met els en hazelaar, gaat in het voorjaar over in andere boompollen zoals berk, en vanaf mei volgen de graspollen en daarna de kruidpollen. Thuisarts.nl noemt maart tot en met mei als de zwaarste maanden voor boompollen en mei tot en met augustus voor gras. Wanneer úw klachten pieken, verraadt dus grofweg waarvoor u allergisch bent.

Wanneer naar de huisarts

Hooikoorts mag u prima zelf aanpakken, maar niet eindeloos zelf blijven uitproberen. Maak een afspraak bij uw huisarts als u een of meer van deze punten herkent:

• U denkt dat u hooikoorts heeft maar weet het niet zeker, of u wilt weten waarvoor u allergisch bent.
• Uw klachten blijven storend terwijl u al twee weken dagelijks medicatie gebruikt.
• U wordt benauwd, hoest aanhoudend of hoort uzelf piepen bij het ademen.
• U heeft pijn in het oog, last van licht, eenzijdige roodheid of u ziet minder scherp.
• De klachten zitten steeds aan één kant van de neus, u ruikt niets meer of u heeft bloedneuzen die niet stoppen.
• U heeft wél koorts, pijn in het gezicht of dik groen snot langer dan tien dagen: dat past niet bij hooikoorts.
• Het gaat om een jong kind, of u bent zwanger of geeft borstvoeding.

Bel direct 112 bij plotselinge ernstige benauwdheid of zwelling van lippen, tong of keel. Dat past niet bij hooikoorts en kan wijzen op een ernstige allergische reactie.

Behandeling: wat helpt

De eerste stap is de blootstelling verminderen: ramen dicht op winderige dagen, de was binnen drogen, 's avonds uw haar wassen en buiten een zonnebril dragen. Bij stevige klachten is dat zelden genoeg.

Daarna volgt medicatie. Het Farmacotherapeutisch Kompas houdt een vaste volgorde aan: bij milde of incidentele klachten een niet-sederend antihistaminicum als tablet of neusspray, en bij een verstopte neus of aanhoudende matige tot ernstige klachten een corticosteroïd-neusspray, zo nodig samen met een antihistaminicum. Helpt die combinatie onvoldoende, dan komt immunotherapie via de huisarts in beeld. Cetirizine en loratadine koopt u zonder recept bij drogist of apotheek.

In onze categorie hooikoorts en allergie vindt u de middelen die niet vrij verkrijgbaar zijn. Bij overwegend neus- en niesklachten is Aerius (desloratadine) een tablet uit die niet-sederende groep. Staan de ogen op de voorgrond, dan legt Opatanol als oogdruppel de werkzame stof direct op het bindvlies. Beide vraagt u aan via een online consult, waarbij een arts eerst beoordeelt of het middel bij uw situatie past. Wilt u tabletten, neussprays en oogdruppels tegen elkaar afwegen, lees dan "Hooikoorts tabletten, neusspray en oogdruppels: welk middel werkt wanneer?".

Wat wij niet kunnen doen, is vaststellen wáárvoor u allergisch bent. Daarvoor is een huidpriktest of bloedonderzoek naar specifiek IgE nodig, en dat loopt altijd via uw huisarts.

Aerius

Organon · vanaf € 55,00

Aerius (desloratadine) online kopen bij apo365.

Opatanol

Novartis · vanaf € 72,50

Opatanol (olopatadine) oogdruppels online aanvragen bij apo365.

Veelgestelde vragen

Wat zijn de eerste symptomen van hooikoorts?

Meestal begint het met jeuk in de neus en niesbuien, gevolgd door een dunne, waterige loopneus en jeukende, tranende ogen. Pas daarna komt de verstopte neus erbij. De klachten zetten vaak binnen minuten na buiten zijn in en zakken als u binnen bent. Wie het voor het eerst meemaakt, denkt meestal aan een verkoudheid die niet overgaat.

Hoe weet ik of ik hooikoorts heb of verkouden ben?

Let op jeuk, slijm en tijd. Jeukende ogen, neus of gehemelte wijzen op allergie, want een verkoudheidsvirus geeft geen jeuk. Bij hooikoorts blijft het snot dun en kleurloos. Een verkoudheid is binnen ongeveer tien dagen voorbij en gaat rond in het gezin; hooikoorts duurt weken en keert elk jaar in dezelfde periode terug.

Krijg je koorts van hooikoorts?

Nee. Ondanks de naam geeft hooikoorts geen verhoogde temperatuur. U kunt zich wel koortsig en zwaar in het hoofd voelen door de ontstekingsreactie en het slaaptekort. Meet u wel koorts, dan zit er iets anders achter, bijvoorbeeld een virusinfectie of een bijholteontsteking. Koorts met eenzijdige gezichtspijn is een reden om de huisarts te bellen.

Waarom maakt hooikoorts zo moe?

Twee dingen tegelijk. Een verstopte neus, jeukende ogen en niesbuien verstoren de nachtrust, en de allergische ontstekingsreactie zelf kost energie. Thuisarts.nl noemt moe zijn en een vol gevoel in het hoofd dan ook gewoon bij de klachten. Antihistaminica van de oudere generatie kunnen de sufheid nog versterken.

Kun je op latere leeftijd nog hooikoorts krijgen?

Ja. Hooikoorts begint vaak op de kinderleeftijd, maar kan zich ook op volwassen leeftijd voor het eerst laten zien. Een allergie ontstaat pas nadat het afweersysteem herhaald contact met stuifmeel heeft gehad, en dat moment ligt niet bij iedereen vroeg. Omgekeerd kunnen klachten met de jaren milder worden.

Hoe lang duren hooikoortsklachten?

Zolang de pollen waarvoor u allergisch bent in de lucht zitten: bij boompollen vaak maart tot en met mei, bij graspollen mei tot en met augustus. Wie op meerdere soorten reageert, houdt van het vroege voorjaar tot in de nazomer klachten. Het Farmacotherapeutisch Kompas spreekt van persisterende klachten bij meer dan vier dagen per week of langer dan vier weken achtereen.

Wat kun je doen tegen hooikoorts in de ogen?

Spoel de ogen met fysiologisch zout, wrijf niet en laat contactlenzen op zware dagen uit; een zonnebril houdt een deel van de pollen tegen. Helpt dat niet, dan werken oogdruppels doorgaans beter dan een tablet. Bij pijn in het oog, lichtschuwheid of minder scherp zien gaat u naar de huisarts.

Bronnen

• Thuisarts.nl - Ik heb hooikoorts - https://www.thuisarts.nl/hooikoorts/ik-heb-hooikoorts
• Farmacotherapeutisch Kompas - Allergische rinitis - https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/allergische_rinitis
• RIVM - Pollen - https://www.rivm.nl/lucht/luchtkwaliteit-Nederland/pollen
• Wilhelmina Kinderziekenhuis (UMC Utrecht) - Hooikoorts - https://www.hetwkz.nl/nl/ziekte/hooikoorts