Gonorroe (druiper): symptomen herkennen

Gonorroe, in het Nederlands ook druiper genoemd, is een soa die bij mannen meestal luid van zich laat horen en bij vrouwen vaak stil blijft. Dit zijn de klachten waar het om gaat: pijn of een branderig gevoel bij het plassen, witte, gele of groene afscheiding uit de penis, veranderde en soms vies ruikende vaginale afscheiding, bloedverlies tussen twee menstruaties door, pijn onder in de buik, een pijnlijke of gezwollen bal, jeuk of slijm bij de anus, en een keelinfectie waar u helemaal niets van merkt. Volgens de Nederlandse soa-richtlijn beginnen klachten twee dagen tot drie weken na de besmetting, gemiddeld na vijf dagen.

Belangrijk om meteen te weten: gonorroe stelt u niet vast op klachten en u behandelt het niet zelf. De standaardbehandeling in Nederland is één injectie met ceftriaxon bij de huisarts of de GGD. Dat is niets wat u thuis inneemt of online regelt. Dit artikel helpt u herkennen waar u naar kijkt en wanneer u een afspraak maakt.

De belangrijkste symptomen op een rij

• Pijn, branderigheid of aandrang bij het plassen, bij zowel mannen als vrouwen.
• Afscheiding uit de penis: helder en slijmerig, of dik en geelgroen. Vaak het duidelijkst 's ochtends.
• Meer of anders ruikende vaginale afscheiding, soms geelgroen van kleur.
• Bloedverlies tussen twee menstruaties door, of bloeden tijdens of na het vrijen.
• Pijn onder in de buik, soms met koorts.
• Een pijnlijke, gezwollen bal aan één kant.
• Jeuk rond de anus, slijm of bloed bij de ontlasting.
• Helemaal geen klachten. Bij vrouwen en bij keel- en anusinfecties is dat eerder regel dan uitzondering.

Gonorroe symptomen bij de man

Bij mannen zit de infectie meestal in de plasbuis en die laat zich horen: de Nederlandse richtlijn houdt aan dat ongeveer 95 procent binnen drie weken klachten krijgt. Het bekendste teken is de afscheiding die de soa zijn Nederlandse naam gaf, soms dun en doorzichtig maar vaker dik en geelgroen, en meestal het duidelijkst voor de eerste plas van de dag. Plassen is daarbij branderig of pijnlijk.

Wat u niet mag afwachten is een dikke, warme, pijnlijke bal aan één kant: dat kan een bijbalontsteking zijn, een complicatie van een onbehandelde infectie in de plasbuis. Laat dit dezelfde dag beoordelen, want een draaiing van de zaadbal geeft een vergelijkbaar beeld en is een spoedgeval.

Gonorroe symptomen bij de vrouw

Bij vrouwen verloopt de infectie veel vaker onopgemerkt: de richtlijn geeft aan dat 30 tot 60 procent van de urogenitale infecties zonder klachten verloopt. Komen er wel klachten, dan zijn dat meestal meer of anders ruikende afscheiding, bloedverlies tussen twee menstruaties door en branderig plassen. Die laatste lijkt op een blaasontsteking en wordt er ook voor aangezien. Vertel de huisarts daarom dat u onbeschermde seks heeft gehad.

Pijn onder in de buik, zeker met koorts, wijst erop dat de infectie hoger is gekomen. Een ontsteking van baarmoeder en eileiders is de meest voorkomende complicatie bij vrouwen en kan de vruchtbaarheid schaden. Bij zwangerschap noemt Soa Aids Nederland vroeggeboorte, een laag geboortegewicht en een oog- of longontsteking bij de baby als risico's.

Gonorroe in de keel, de anus en het oog

De bacterie nestelt zich overal waar slijmvlies met besmet vocht in aanraking komt: na orale seks de keel, na anale seks de endeldarm. Daar voelt u in de regel niets van. Van de anale infecties verloopt ongeveer 85 procent zonder klachten en ook keelinfecties geven meestal weinig. Is er wel iets, dan gaat het bij de anus om jeuk, irritatie of slijm bij de ontlasting.

Daarom schiet een test op alleen de urine tekort. Heeft u orale of anale seks gehad, laat dan ook een uitstrijk van keel of anus doen. Komt besmet vocht in het oog, dan ontstaat een fel rood oog met pus: laat dat dezelfde dag beoordelen, omdat het hoornvlies kan beschadigen.

Oorzaken: hoe u gonorroe oploopt

Gonorroe wordt veroorzaakt door de bacterie Neisseria gonorrhoeae. De overdracht gaat via onbeschermde vaginale, anale en orale seks, en via handen en gedeeld seksspeelgoed, doordat besmet vocht van het ene slijmvlies op het andere komt. Een wc-bril of het zwembad speelt geen rol. Zeldzaam is het niet: Soa Aids Nederland schrijft dat jaarlijks ongeveer 20.000 mensen in Nederland gonorroe krijgen. Een condoom beschermt goed, een eerdere infectie niet.

Wanneer naar de huisarts

Bij gonorroe is afwachten nooit de juiste keuze. Maak een afspraak bij de huisarts of de GGD bij:

• Afscheiding uit de penis of veranderde vaginale afscheiding, met of zonder pijn bij het plassen.
• Pijn onder in de buik met koorts. Laat dit dezelfde dag beoordelen.
• Een pijnlijke, gezwollen bal aan één kant. Ook dit is een klacht voor vandaag.
• Een partner die u heeft gewaarschuwd, ook als u zelf nergens last van heeft.
• Zwangerschap in combinatie met klachten of met een risicomoment.
• Klachten die een week na de behandeling nog niet weg zijn, of die terugkomen.

Testen kan bij de huisarts en bij de GGD, waar het voor wie in aanmerking komt gratis en anoniem is. Zonder klachten wacht u ongeveer twee weken na het risicomoment; met klachten hoeft u niet te wachten. Weet u niet welke soa bij uw klachten hoort? Het overzichtsartikel Soa symptomen: wat je merkt, wat je niet merkt en wanneer je test zet de soa's naast elkaar, en Chlamydia: symptomen bij man en vrouw behandelt de soa die het vaakst tegelijk met gonorroe wordt gevonden.

Behandeling: wat helpt

Wees hier duidelijk over: gonorroe wordt in Nederland behandeld met één injectie ceftriaxon in de spier, 500 mg bij een anogenitale of anale infectie en 1000 mg bij een keelinfectie. Die prik krijgt u bij de huisarts of de GGD. Er is geen tabletkuur die u online aanvraagt en die dit vervangt. In het assortiment van apo365 zit geen middel dat gonorroe geneest, en dat schrijven we liever op dan dat u er tijd mee verliest.

Kan een injectie niet, dan kiest de arts op geleide van de kweek een tabletalternatief zoals ciprofloxacine of amoxicilline; Thuisarts.nl noemt azitromycine minder geschikt vanwege bijwerkingen als braken. Gunstig is dat de gonokok in Nederland volgens het RIVM nog niet ongevoelig is voor ceftriaxon, terwijl die resistentie internationaal wel voorkomt.

Wat wel via een online consult loopt, is de behandeling van chlamydia. Die soa wordt regelmatig tegelijk met gonorroe gevonden en gaat juist wel met tabletten: op de categoriepagina seksuele gezondheid en de pagina chlamydia van apo365 vindt u doxycycline en azitromycine, op recept na beoordeling door een arts. Bij een aangetoonde gonorroe blijft de prik nodig.

Wacht na de behandeling met seks tot een week na de prik of de eerste tablet, of gebruik in die week een condoom. Waarschuw uw sekspartners van de afgelopen zes maanden, eventueel anoniem via partnerwaarschuwing.nl. Een controletest is na ceftriaxon meestal niet nodig, wel bij een tabletbehandeling, bij zwangerschap of bij aanhoudende klachten.

Veelgestelde vragen

Wat zijn de eerste symptomen van gonorroe?

Bij mannen meestal afscheiding uit de penis, het duidelijkst voor de eerste plas van de dag, samen met branderig plassen. Bij vrouwen eerder veranderde of vies ruikende afscheiding, bloedverlies tussen twee menstruaties door of pijn bij het plassen. Bij keel- en anusinfecties is er meestal geen eerste symptoom.

Hoe lang duurt het voordat je klachten krijgt van gonorroe?

De Nederlandse soa-richtlijn geeft een incubatietijd van twee dagen tot drie weken, gemiddeld vijf dagen. Bij mannen beginnen klachten doorgaans vroeg in die periode, bij vrouwen later of niet. Het startmoment zegt dus weinig over welk contact de besmetting veroorzaakte.

Kun je gonorroe hebben zonder klachten?

Ja. Bij vrouwen verloopt 30 tot 60 procent van de urogenitale infecties zonder klachten, bij anale infecties ongeveer 85 procent, en keelinfecties geven meestal niets. U kunt de bacterie ondertussen wel doorgeven. Zekerheid krijgt u alleen met een soa-test bij de huisarts of de GGD.

Gaat gonorroe vanzelf over?

Daar mag u niet op rekenen. Zonder behandeling kan de infectie omhoog kruipen en een eileider- of bijbalontsteking veroorzaken, en zelden via het bloed gewrichten of het hart bereiken. Ook blijft u besmettelijk voor uw partners. Behandelen is kort en effectief, afwachten is dat niet.

Hoe wordt gonorroe behandeld?

Met één injectie ceftriaxon in de spier bij de huisarts of de GGD: 500 mg bij een anogenitale of anale infectie, 1000 mg bij een keelinfectie. Alleen als een injectie niet kan, kiest de arts op geleide van de kweek een tabletalternatief. Zelf antibiotica bestellen werkt hier niet.

Hoe lang geen seks na de behandeling van gonorroe?

Houd het één week aan vanaf de prik of de eerste tablet, en gebruik een condoom als u in die week toch seks heeft. Zeven dagen na de behandeling kunt u de infectie volgens Thuisarts.nl niet meer doorgeven. Wordt een vaste partner niet meebehandeld, dan raakt u daarna opnieuw besmet.

Wat is het verschil tussen gonorroe en chlamydia?

Twee verschillende bacteriën met deels dezelfde klachten. De afscheiding is bij gonorroe vaker dik en geelgroen, bij chlamydia eerder helder en waterig, maar daar kunt u niet op afgaan. Het echte verschil zit in de behandeling: chlamydia met tabletten, gonorroe met een injectie. Ze komen regelmatig samen voor.

Bronnen

• Thuisarts.nl, Gonorroe - https://www.thuisarts.nl/gonorroe
• Thuisarts.nl, Ik heb gonorroe - https://www.thuisarts.nl/gonorroe/ik-heb-gonorroe
• Soa Aids Nederland, Wat zijn de symptomen van gonorroe? - https://www.soaaids.nl/nl/alle-soas/gonorroe/symptomen
• Soa Aids Nederland, Gonorroe - https://www.soaaids.nl/nl/alle-soas/gonorroe
• Richtlijnendatabase, Multidisciplinaire richtlijn seksueel overdraagbare aandoeningen, C2 Gonorroe - https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/seksueel_overdraagbare_aandoeningen/deel_c_specifieke_soa_s/c2_gonorroe.html
• RIVM, Gonorroe - https://www.rivm.nl/gonorroe