Astma: symptomen herkennen

Astma is een chronische ontsteking van de luchtwegen. De klachten komen op in periodes en zakken daartussen vaak weer weg, waardoor mensen ze soms jarenlang wegwuiven als een gevoelige luchtpijp. De klachten die het vaakst op astma wijzen zijn:

• benauwdheid: het gevoel dat er een gewicht op uw borst ligt
• kortademigheid, vooral bij inspanning of haasten
• een piepende ademhaling
• hoesten, vaak 's nachts of vroeg in de ochtend
• slijm ophoesten en snel moe zijn

Kenmerkend is dat de klachten wisselen. De ene week ademt u normaal, de volgende week loopt u buiten adem de trap op. Die wisselvalligheid is juist het belangrijkste signaal, en tegelijk de reden dat de diagnose vaak laat wordt gesteld. Astma vaststellen kan alleen de huisarts of longarts, met een longfunctieonderzoek.

De belangrijkste symptomen op een rij

• Benauwdheid: uw longen raken overvol met lucht die u niet goed ververst
• Kortademigheid: u bent snel buiten adem en hapt naar lucht
• Piepende ademhaling, doordat de luchtwegen vernauwen
• Raspend of zagend ademen, alsof u snurkt terwijl u wakker bent
• Hoesten, droog of met slijm, vaak 's nachts of bij koude lucht
• Meer slijm in neus en luchtwegen dan normaal
• Een drukkend of samengeknepen gevoel op de borst
• Weinig energie en een conditie die achteruit lijkt te gaan
• Klachten die opkomen na een duidelijke prikkel: stof, huisdieren, pollen, rook, mist of inspanning

Benauwdheid en kortademigheid: hoe het voelt

Benauwdheid is het bekendste symptoom en tegelijk het lastigst te omschrijven. Het Longfonds beschrijft het als longen die overvol raken met lucht die ze niet meer goed kunnen verversen. Veel mensen zeggen dat het voelt alsof er een gewicht op hun longen ligt, of alsof ze wel kunnen inademen maar de lucht er niet meer uit krijgen. Dat laatste klopt ook: bij astma zit de vernauwing vooral in de uitademing.

Kortademigheid is iets anders. Daarbij bent u snel buiten adem en gaat u hijgen, bijvoorbeeld op de fiets tegen de wind in of bij traplopen. Wie zijn klachten toeschrijft aan slechte conditie of aan ouder worden, wacht vaak lang.

Piepen, hoesten en slijm

Een piepend geluid bij het ademen ontstaat doordat de luchtpijp en de bronchiën vernauwen en de spiertjes eromheen verkrampen. De lucht moet dan door een nauwere doorgang, en dat hoort u.

Hoesten wordt bij astma het vaakst over het hoofd gezien. Doordat de slijmvliezen voortdurend geprikkeld zijn, maken neus en longen meer slijm aan dan normaal. Sommige mensen hebben vrijwel alleen hoestklachten en helemaal geen piepende ademhaling. Een prikkelhoest die weken aanhoudt na een verkoudheid, of hoest die alleen 's nachts opspeelt, is een reden om dit bij de huisarts te melden.

Klachten 's nachts en bij inspanning

Astmaklachten volgen vaak een dagritme. Wakker worden met hoest, benauwdheid of een piepende ademhaling tussen twee en zes uur 's nachts is een klassiek patroon. Nachtelijke klachten tellen bij de beoordeling van astma zwaar mee, omdat ze aangeven dat de onderliggende ontsteking niet goed onder controle is.

Daarnaast melden veel mensen klachten die pas een paar minuten na een inspanning opkomen, bijvoorbeeld na hardlopen in koude lucht. Ook lachen, stress, sterke geuren, verf, schoonmaakmiddelen, mist en sigaretten- of e-sigarettenrook kunnen klachten uitlokken. Houd een week bij wanneer u benauwd bent en wat u op dat moment deed. Zo'n lijstje is voor de huisarts vaak waardevoller dan de klachten zelf.

Astma-aanval: symptomen die snel erger worden

Bij een astma-aanval vernauwen de luchtwegen zo sterk dat ademhalen echt moeilijk wordt. De benauwdheid neemt binnen minuten tot uren toe, het piepen wordt luider, u ademt sneller en praten kost moeite. Vaak gaat dat gepaard met angst, wat de ademhaling verder opjaagt.

Belangrijk en contra-intuïtief: hoe ernstiger de aanval, hoe stiller het kan worden. Bij een zogenoemde stille astma-aanval zitten de luchtwegen zo dicht dat er nauwelijks nog lucht in of uit gaat, en dan hoort u juist minder in plaats van meer. Het Longfonds noemt als waarschuwingssignalen extreme benauwdheid en angst, sufheid, een snelle hartslag en verminderd ademgeruis. Minder piepen betekent in die situatie dus niet dat het beter gaat.

Oorzaken

Astma ontstaat door een blijvende ontsteking van het slijmvlies in de luchtwegen. Dat slijmvlies is daardoor overgevoelig: prikkels die bij anderen niets doen, laten bij u de luchtwegen zwellen, meer slijm maken en samenknijpen. Aanleg speelt een grote rol, en astma komt vaak samen voor met hooikoorts en eczeem.

De prikkels die klachten uitlokken verschillen per persoon. Thuisarts.nl noemt onder meer huisstofmijt, huidschilfers van katten, honden, knaagdieren en paarden, pollen van bomen, grassen en onkruid, en schimmels. Daarnaast zijn er niet-allergische prikkels: verkoudheid of griep, sigaretten- en e-sigarettenrook, koude lucht en mist, sterke geuren zoals parfum, verf en schoonmaakmiddelen, inspanning, stress en bepaalde medicijnen zoals NSAID's. Roken verergert astma en maakt medicijnen minder effectief.

Wanneer naar de huisarts

Bel direct 112 wanneer iemand zo uitgeput raakt dat ademhalen niet meer lukt, niet meer goed reageert of aanspreekbaar is, of wanneer lippen of huid blauwpaars verkleuren.

Neem dezelfde dag contact op met de huisarts of huisartsenpost als:

• de benauwdheid toeneemt en de luchtwegverwijder niet meer helpt
• u na een tweede keer inhaleren nog steeds benauwd bent
• praten moeilijk gaat en een hele zin uitspreken bijna niet lukt
• u opvallend snel ademt of erg suf wordt

Maak een gewone afspraak wanneer u hoest, piept of benauwd bent zonder verklaring, wanneer u uw luchtwegverwijder meer dan twee keer per week nodig heeft, wanneer u 's nachts wakker wordt van uw luchtwegen, of wanneer de klachten blijven ondanks medicijnen. Dat zijn geen kleinigheden: ze betekenen dat de onderhoudsbehandeling aanpassing nodig heeft.

Behandeling

Astma is niet te genezen, maar bij de meeste mensen wel goed onder controle te krijgen. De basis is niet-medicamenteus: stoppen met roken en zorgen voor een rookvrije omgeving, prikkels en allergenen vermijden waar dat kan, dagelijks bewegen en de jaarlijkse griepprik.

De medicijnen bestaan uit twee groepen. Een luchtwegverwijder werkt binnen enkele minuten en verlicht een aanval, maar behandelt de ontsteking niet. Een inhalatiecorticosteroïd (ICS) doet dat wel en is volgens het Farmacotherapeutisch Kompas de kern van de onderhoudsbehandeling; bij onvoldoende controle wordt een langwerkende luchtwegverwijder toegevoegd. Het Kompas waarschuwt uitdrukkelijk dat overmatig gebruik van een kortwerkende luchtwegverwijder samengaat met een risico op ernstige longaanvallen, ziekenhuisopname en vroegtijdige sterfte, meestal doordat de ontsteking onderbehandeld blijft. Vaker dan twee keer per week naar de puffer grijpen is dus een signaal, geen oplossing.

Al deze inhalatoren zijn receptplichtig en horen bij een gestelde diagnose en een persoonlijk actieplan van uw arts. Wij verkopen geen astmadiagnose en geen zelfzorgoplossing voor benauwdheid. Wel vindt u in onze categorie astma de bekende inhalatoren, zoals de kortwerkende luchtwegverwijder Ventolin en de onderhoudsinhalator Symbicort Turbuhaler, zodat u weet waar uw arts het over heeft. Slaat de benauwdheid plotseling toe met hartkloppingen en tintelingen maar zonder piepen, dan past dat eerder bij een paniekaanval dan bij astma; die twee worden regelmatig verward.

Ventolin

GSK · vanaf € 25,00

Kortwerkende luchtwegverwijder voor het moment van benauwdheid.

Symbicort Turbuhaler

Astra Zeneca · vanaf € 70,00

Onderhoudsinhalator met ontstekingsremmer, dagelijks te gebruiken.

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik of ik astma heb?

Zeker weten kunt u het alleen via de huisarts. Die vraagt naar kortademigheid, piepen, nachtelijke klachten, hoesten, prikkels, roken en allergie, en laat een longfunctieonderzoek doen. Daarbij wordt gekeken of de vernauwing opknapt na een luchtwegverwijder. Wisselende klachten met duidelijke uitlokkers zijn een sterke aanwijzing, maar geen diagnose.

Wat zijn de eerste symptomen van astma?

Meestal beginnen de klachten sluipend: hoesten dat aanhoudt na een verkoudheid, sneller buiten adem zijn dan u gewend bent, een piepje bij uitademen en een drukkend gevoel op de borst. Vaak komen ze eerst alleen bij inspanning of 's nachts. Omdat ze tussendoor verdwijnen, worden ze lang afgedaan als conditieverlies.

Hoe voelt benauwdheid bij astma?

De meeste mensen beschrijven een gewicht op de borst of het gevoel dat de lucht er niet meer uit komt. Uw longen raken overvol met lucht die u niet goed ververst, waardoor u oppervlakkig en snel gaat ademen. Het gevoel komt in golven en kan 's nachts erger zijn dan overdag.

Wat zijn de symptomen van een astma-aanval?

Toenemende benauwdheid binnen minuten tot uren, luider piepen, snel ademen, hoesten en moeite met praten. Vaak ook angst en een snelle hartslag. Blijft u benauwd nadat u de luchtwegverwijder een tweede keer heeft gebruikt, bel dan uw arts. Bij extreme benauwdheid, sufheid of blauwpaarse verkleuring belt u 112.

Kun je op latere leeftijd nog astma krijgen?

Ja. Astma begint vaak in de kindertijd, maar kan zich ook op volwassen leeftijd voor het eerst uiten, soms na een luchtweginfectie of na blootstelling aan prikkels op het werk. De klachten worden dan makkelijk verward met slechte conditie, overgewicht of ouder worden. Ook dan hoort u een longfunctieonderzoek te krijgen.

Wat is het verschil tussen astma en COPD?

Astma is wisselvallig: de luchtwegvernauwing komt en gaat en reageert doorgaans goed op een luchtwegverwijder. COPD ontstaat meestal pas op latere leeftijd, vrijwel altijd na jarenlang roken, en de schade is grotendeels blijvend. De klachten lijken op elkaar, en de twee komen ook samen voor. Alleen longfunctieonderzoek geeft uitsluitsel.

Wanneer moet je 112 bellen bij astma?

Bel 112 als iemand zo uitgeput is dat ademhalen niet meer lukt, niet meer goed aanspreekbaar is, of als lippen of huid blauwpaars kleuren. Ook wanneer de benauwdheid extreem is terwijl u nauwelijks nog ademgeruis of piepen hoort, want dat kan wijzen op een stille aanval waarbij bijna geen lucht meer passeert.

Bronnen

• Thuisarts.nl, "Ik heb astma": - https://www.thuisarts.nl/astma/ik-heb-astma
• Thuisarts.nl, "Astma bij volwassenen": - https://www.thuisarts.nl/astma
• Longfonds, "Symptomen van astma": - https://www.longfonds.nl/longziekten/astma/wat-is-astma/symptomen
• Longfonds, "Astma-aanval": - https://www.longfonds.nl/longziekten/astma/omgaan-met-astma/astma-aanval
• Farmacotherapeutisch Kompas, "astma (onderhoudsbehandeling)": - https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/astma__onderhoudsbehandeling_