Aciclovir: behandeling bij koortslip en genitale herpes
Inhoudsopgave
- Wat is aciclovir?
- Waarvoor gebruik je aciclovir?
- Hoe werkt aciclovir?
- Aciclovir crème of tabletten?
- Dosering en gebruik
- Hoe goed werkt aciclovir?
- Bijwerkingen van aciclovir
- Voorzichtig met aciclovir: contra-indicaties en interacties
- Aciclovir en alternatieven bij apo365
- Valaciclovir als alternatief
- Aciclovir en zwangerschap
- Aciclovir aanvragen bij apo365
- Wanneer moet je een arts raadplegen?
- Veelgestelde vragen (FAQ)
- Bronnen
Aciclovir is een virusremmer die je gebruikt bij herpesinfecties, zoals een koortslip, genitale herpes en gordelroos. Het middel maakt het herpesvirus niet weg, maar het remt de vermenigvuldiging ervan, zodat blaasjes sneller opdrogen en de klachten milder verlopen. De crème koop je meestal vrij bij de drogist of apotheek, de tabletten krijg je alleen op recept. Eén ding maakt echt verschil: hoe eerder je begint, het liefst bij de eerste tintelingen, hoe beter aciclovir werkt.
Belangrijk
aciclovirtabletten zijn receptplichtig. Bij apo365 vul je een online vragenlijst in, een arts beoordeelt of het middel geschikt voor je is en schrijft bij akkoord een recept uit. Koop receptplichtige medicijnen nooit zonder recept bij onbekende webshops.
Wat is aciclovir?
Aciclovir hoort bij de antivirale middelen, ook wel virusremmers genoemd. Het werkt tegen het herpes simplex-virus (HSV-1 en HSV-2) en tegen het varicella-zostervirus, het virus achter waterpokken en gordelroos. Aciclovir bestaat sinds de jaren tachtig en is een van de best onderzochte virusremmers die er zijn. Je kent het misschien onder de merknaam Zovirax. Dat is dezelfde werkzame stof, alleen duurder.
Goed om te weten: aciclovir ruimt het virus niet op. Herpesvirussen blijven na een eerste infectie je hele leven in je lichaam, in een rustende vorm. Aciclovir grijpt in zodra het virus weer actief wordt en een uitbraak veroorzaakt.
Waarvoor gebruik je aciclovir?
Aciclovir wordt bij verschillende herpesinfecties ingezet:
- Koortslip (herpes labialis): de bekende blaasjes op of rond de lippen. Hiervoor gebruik je meestal de crème.
- Genitale herpes (herpes genitalis): blaasjes en zweertjes in het genitale gebied, waarvoor je tabletten nodig hebt.
- Gordelroos (herpes zoster): een pijnlijke, eenzijdige huiduitslag met blaasjes, waarbij je tabletten in een hogere dosering krijgt.
- Waterpokken: soms bij volwassenen of mensen met een verzwakte afweer, bij wie de infectie heftiger kan verlopen.
Twijfel je over terugkerende of aanhoudende klachten in het genitale gebied? Via de categorie herpes en herpes genitalis kun je een consult aanvragen. Let wel op: een koortslip lijkt soms op een allergische reactie of eczeem rond de mond. Bij jeuk of een allergie helpt aciclovir niet en zijn antihistaminica vaak passender.
Hoe werkt aciclovir?
Aciclovir lijkt op een bouwsteen die het virus nodig heeft om zijn DNA te kopiëren. Zodra het virus actief wordt, bouwt het aciclovir per ongeluk in zijn eigen DNA in. Daar stopt het kopieerproces. Het virus kan zich niet verder vermenigvuldigen en de infectie dooft sneller uit.
Er zit nog een slim detail in: aciclovir wordt vooral geactiveerd in cellen die al besmet zijn met het virus. Gezonde cellen blijven grotendeels ongemoeid. Dat verklaart waarom het middel over het algemeen goed wordt verdragen.
Aciclovir crème of tabletten?
Je komt aciclovir in twee vormen tegen die er voor jou toe doen.
De crème (aciclovir 5%, ook wel koortslipcrème) is vrij verkrijgbaar bij drogist en apotheek. Je gebruikt hem alleen op een koortslip op de lippen of in het gezicht, niet voor genitale herpes. Volgens het Farmacotherapeutisch Kompas heeft de crème een bescheiden effect: hij verkort de klachten met ongeveer een halve tot een hele dag, mits je op tijd begint.
De tabletten (200, 400 of 800 mg) zijn uitsluitend op recept. Ze werken van binnenuit en zijn nodig bij genitale herpes, gordelroos, waterpokken en bij vaak terugkerende of heftige koortslip. Er bestaan ook een oogzalf en, in het ziekenhuis, een infuusvorm. Kort samengevat: een koortslip pak je vaak zelf aan met crème, voor de rest heb je tabletten en dus een recept nodig.
Dosering en gebruik
De juiste dosering hangt af van de aandoening en de vorm. De arts of apotheker stemt dit op jou af. De tabel hieronder laat de gebruikelijke schema's voor volwassenen zien.
| Indicatie | Vorm | Dosering | Duur |
|---|---|---|---|
| Koortslip (herpes labialis) | Crème 5% | 5× per dag, ongeveer elke 4 uur | 5 dagen, zo nodig tot 10 |
| Koortslip of genitale herpes (eerste episode of opflakkering) | Tabletten | 5× 200 mg per dag | 5 dagen |
| Onderdrukking bij vaak terugkerende herpes | Tabletten | 2× 400 mg of 4× 200 mg per dag | 6 tot 12 maanden |
| Gordelroos (herpes zoster) | Tabletten | 5× 800 mg per dag | 7 dagen |
| Waterpokken (volwassenen) | Tabletten | 5× 800 mg per dag | 7 dagen |
Een paar praktische punten:
- Begin zo vroeg mogelijk. Bij een koortslip voel je vaak een tinteling of jeuk voordat de blaasjes komen. Dat is hét moment om te starten.
- Verdeel de innames gelijkmatig en sla geen doses over. Vijf keer per dag betekent ongeveer elke drie tot vier uur, met een pauze 's nachts.
- Drink voldoende water. Aciclovir verlaat je lichaam via de nieren, en genoeg vocht helpt de nieren beschermen.
- Heb je een verminderde nierfunctie of ben je wat ouder? Dan past de arts de dosis of het interval aan.
Hoe goed werkt aciclovir?
Aciclovir is geen wondermiddel, maar het effect is meetbaar, vooral als je op tijd begint.
- Bij een koortslip verkort de behandeling de genezing met gemiddeld een halve tot één dag.
- Bij genitale herpes duren de klachten ongeveer één tot twee dagen korter en scheidt je lichaam het virus minder lang uit.
- Wie de tabletten langere tijd als onderhoudsbehandeling slikt, heeft 70 tot 80% minder opflakkeringen.
- Bij gordelroos die binnen 72 uur wordt behandeld, neemt de pijn af en daalt de kans op langdurige zenuwpijn (postherpetische neuralgie).
Voor de partner is er nog een pluspunt. Langdurig gebruik van valaciclovir, de opvolger van aciclovir, verlaagt de kans op overdracht van genitale herpes met ongeveer de helft.
Bijwerkingen van aciclovir
De meeste mensen verdragen aciclovir goed. Toch kunnen er bijwerkingen optreden, afhankelijk van de vorm.
- Crème: een licht branderig of prikkelend gevoel op de plek waar je smeert, soms wat droge huid.
- Tabletten, vaak voorkomend: hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, diarree, buikpijn en vermoeidheid. Ook huiduitslag en gevoeligheid voor zonlicht komen voor.
- Minder vaak: netelroos en tijdelijk wat meer haaruitval.
- Zelden tot zeer zelden: nierproblemen, verwardheid, hallucinaties of stuipen. Deze ernstige effecten zien we vooral bij hoge doseringen via een infuus of bij een verminderde nierfunctie.
Krijg je verwardheid, veel minder plas dan normaal of een allergische reactie met zwelling? Stop dan met aciclovir en neem meteen contact op met een arts.
Voorzichtig met aciclovir: contra-indicaties en interacties
Aciclovir is niet voor iedereen zonder meer geschikt:
- Ben je overgevoelig voor aciclovir of valaciclovir, gebruik het dan niet.
- Bij een verminderde nierfunctie of uitdroging is voorzichtigheid en meestal een aangepaste dosis nodig.
- Ouderen hebben vaker een minder goede nierfunctie en daardoor iets meer kans op bijwerkingen.
Let ook op combinaties met andere medicijnen. Middelen als probenecide en cimetidine vertragen de uitscheiding van aciclovir. Samen met andere nierbelastende medicijnen, zoals bepaalde antibiotica of afweeronderdrukkers, stijgt de kans op nierschade. Geef je arts of apotheker daarom een compleet overzicht van wat je gebruikt.
Aciclovir en alternatieven bij apo365
Deze middelen zijn na een online consult beschikbaar via apo365. Een arts beoordeelt eerst of de behandeling bij je past; bij goedkeuring bezorgt de apotheek discreet aan huis.
Valaciclovir als alternatief
Heb je vaak of langdurig virusremmers nodig, dan kan valaciclovir een handiger keuze zijn. Valaciclovir is een prodrug van aciclovir: je lichaam zet het na inname om in aciclovir. Het verschil zit in de opname. Van aciclovir komt maar 15 tot 30% in je bloed terecht, van valaciclovir ongeveer 55%. Daardoor hoef je valaciclovir minder vaak per dag te slikken, meestal twee tot drie keer in plaats van vijf. Zo'n kuur houd je makkelijker vol. De werkzaamheid en veiligheid zijn vergelijkbaar, al is aciclovir doorgaans wel goedkoper.
| Middel | Opname in het bloed | Innames per dag bij gordelroos | Kenmerk |
|---|---|---|---|
| Aciclovir | 15 tot 30% | 5× 800 mg | Goedkoop, zeer goed onderzocht |
| Valaciclovir | ongeveer 55% | 3× 1000 mg | Minder vaak slikken |
| Famciclovir | ongeveer 77% | 3× 500 mg | Hoogste opname |
Zowel aciclovir als valaciclovir vraag je bij apo365 aan via een online consult.
Aciclovir en zwangerschap
Ben je zwanger of geef je borstvoeding? Aciclovir geldt op basis van de huidige kennis als relatief veilig. In een zwangerschapsregister met meer dan 1200 zwangerschappen werd geen verhoogd risico op aangeboren afwijkingen gezien, en er komt maar weinig van het middel in de moedermelk terecht. Toch beslist de arts dit per situatie. Vooral een eerste genitale herpesinfectie rond de bevalling vraagt om extra aandacht, omdat die risico's voor de baby kan geven. Overleg dus altijd met je arts of verloskundige.
Aciclovir aanvragen bij apo365
De koortslipcrème koop je gewoon in de winkel. Voor de tabletten heb je een recept nodig, en dat regel je online bij apo365:
- Je vult een medische vragenlijst in over je klachten en je gezondheid.
- Een arts beoordeelt je aanvraag en schrijft bij akkoord een recept uit.
- De apotheek verstuurt aciclovir daarna discreet naar je toe.
De actuele prijs zie je tijdens de aanvraag op de productpagina van aciclovir. Net als bij andere receptmiddelen, bijvoorbeeld het antibioticum amoxicilline, loopt de aanvraag via een korte vragenlijst en een beoordeling door de arts.
Of je iets vergoed krijgt, hangt af van je situatie. Receptgeneesmiddelen kunnen onder de basisverzekering vallen, maar dan betaal je eerst je eigen risico. Reken bij een online consult op een consultbijdrage. Je zorgverzekeraar kan je precies vertellen wat in jouw geval wordt vergoed.
Wanneer moet je een arts raadplegen?
Bij een gewone koortslip red je je meestal met crème. Neem wél contact op met een arts of apotheker in deze situaties:
- Je hebt mogelijk gordelroos. De behandeling werkt het best binnen 72 uur.
- De blaasjes zitten bij of in je oog, of je krijgt oogpijn of wazig zicht.
- Je hebt uitgebreide genitale herpes of meer dan zes opflakkeringen per jaar.
- Je bent zwanger en denkt aan een eerste genitale herpesinfectie.
- Je afweer is verzwakt, bijvoorbeeld door hiv, chemotherapie of een transplantatie.
- Je houdt koorts, hevige hoofdpijn of neurologische klachten. Bel dan met spoed.
Veelgestelde vragen (FAQ)
Waar wordt aciclovir voor gebruikt?
Aciclovir wordt gebruikt bij herpesinfecties: koortslip (herpes labialis), genitale herpes, gordelroos en soms waterpokken bij volwassenen. Het remt de vermenigvuldiging van het herpesvirus, zodat blaasjes sneller genezen en de klachten milder verlopen.
Is aciclovir vrij verkrijgbaar?
De aciclovircrème tegen koortslip is vrij verkrijgbaar bij drogist en apotheek. Aciclovirtabletten zijn receptplichtig. Die krijg je alleen na beoordeling door een arts, bijvoorbeeld via een online consult bij apo365.
Is Zovirax hetzelfde als aciclovir?
Ja. Zovirax is een merknaam voor aciclovir. De werkzame stof is dezelfde. Het merkproduct is meestal duurder dan het merkloze aciclovir.
Hoe snel werkt aciclovir?
De eerste verbetering merk je meestal binnen 24 tot 72 uur. Aciclovir werkt het best als je vroeg begint: bij een koortslip al bij de eerste tinteling en bij gordelroos binnen 72 uur na de eerste blaasjes.
Wat zijn de bijwerkingen van aciclovir?
De crème kan licht branderig aanvoelen. Bij tabletten komen hoofdpijn, misselijkheid, diarree en vermoeidheid het vaakst voor. Ernstige bijwerkingen zoals nier- of zenuwklachten zijn zeldzaam en treden vooral op bij hoge doseringen of een verminderde nierfunctie.
Wat is het verschil tussen aciclovir en valaciclovir?
Valaciclovir is een prodrug van aciclovir: je lichaam zet het om in aciclovir. Het wordt beter opgenomen (ongeveer 55% tegenover 15 tot 30%), waardoor je het minder vaak per dag hoeft te slikken. De werking is vergelijkbaar. Aciclovir is meestal goedkoper.
Kun je aciclovir preventief gebruiken?
Ja. Bij meer dan zes opflakkeringen per jaar kan een arts een onderhoudsbehandeling voorschrijven, bijvoorbeeld 2× 400 mg of 4× 200 mg per dag gedurende 6 tot 12 maanden. Dat verlaagt het aantal opflakkeringen met 70 tot 80%.
Is aciclovir veilig tijdens de zwangerschap?
Aciclovir geldt op basis van de huidige gegevens als relatief veilig tijdens zwangerschap en borstvoeding. Een groot zwangerschapsregister liet geen verhoogd risico op aangeboren afwijkingen zien. De arts beslist per situatie, zeker bij een eerste genitale infectie rond de bevalling.
Bronnen
- Farmacotherapeutisch Kompas, aciclovir
- Farmacotherapeutisch Kompas, aciclovir (cutaan)
- Apotheek.nl, aciclovir
- Thuisarts.nl, koortslip
- European Medicines Agency (EMA), productinformatie aciclovir
- Whitley RJ, Gnann JW. Acyclovir: a decade later. The Lancet, 2002
- Wood MJ et al. Aciclovir bij acute herpes zoster. New England Journal of Medicine, 1996
- Corey L et al. Valaciclovir en overdracht van HSV-2. New England Journal of Medicine, 2004
Medisch gecontroleerd door: Dr. Codruta Anca Pandalache, arts Interne Geneeskunde. Laatst bijgewerkt: 15 juli 2026.
Disclaimer: dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en vervangt geen medisch advies. Gebruik aciclovir alleen volgens de instructies van je arts of apotheker en lees de bijsluiter. Raadpleeg altijd een arts of apotheker bij twijfel, aanhoudende klachten of vragen over je behandeling. Laatst medisch gecontroleerd: juli 2026.