Nitrofurantoïne of fosfomycine: verschillen volgens de bijsluiter

Overzicht

Nitrofurantoïne en fosfomycine zijn allebei antibiotica: medicijnen tegen bacteriën.¹³ Artsen schrijven ze voor bij een blaasontsteking.⁴

Het grootste verschil zit in het innemen. Nitrofurantoïne neem je meerdere dagen: 4 keer per dag 1 capsule van 50 mg.¹² Fosfomycine neem je 1 keer: 1 zakje poeder met 3000 mg (3 gram), opgelost in water.³

Niet elke blaasontsteking heeft een antibioticum nodig. Bij de helft van de vrouwen gaat een blaasontsteking binnen 1 week vanzelf over.⁷ Ben je zwanger, is je afweer minder goed (bijvoorbeeld door diabetes of medicijnen), heb je een ziekte van je nieren of blaas, of had je al eens een nierbekkenontsteking (een ontsteking hoger in de nier)? Dan heb je altijd medicijnen nodig.⁷ Mannen krijgen bij een blaasontsteking altijd antibiotica.⁸

De huisartsenrichtlijn (NHG) noemt bij gezonde vrouwen die niet zwanger zijn nitrofurantoïne als eerste keus en fosfomycine als tweede keus.⁴ Welk middel bij jou past, bepaalt je arts.

Nitrofurantoïne en fosfomycine naast elkaar: waarvoor geregistreerd, innemen, wat de huisartsenrichtlijn noemt, zwangerschap, borstvoeding en nieren, met wanneer je dezelfde dag belt en wanneer je onmiddellijk contact opneemt met een arts.

Vergelijkingstabel

	Nitrofurantoïne	Fosfomycine
Soort middel	Antibioticum uit de groep van de nitrofuranen	Antibioticum
Geregistreerd voor (bijsluiter)	Plotselinge urineweginfecties, zoals een blaasontsteking. Een infectie voorkomen bij een operatie aan de urinewegen of een blaaskatheter. Hardnekkige urineweginfecties	Urineweginfectie zonder complicaties bij vrouwen en meisjes vanaf 12 jaar
Sterktes in ons assortiment	50 mg	3 g
Blaasontsteking behandelen (bijsluiter)	1 capsule van 50 mg, 4 keer per dag: bij elke maaltijd en voor het slapengaan. Meestal 5 tot 7 dagen, of tot ten minste 3 dagen nadat er geen infectie meer in de urine te zien is	1 zakje van 3000 mg, 1 keer
Richtlijn: gezonde vrouwen die niet zwanger zijn	Eerste keus, 5 dagen	Tweede keus, 1 keer
Richtlijn: vrouwen met diabetes, minder afweer, afwijking nieren of urinewegen	Eerste keus, 7 dagen, maar niet als je nieren niet goed meer werken	Tweede keus, 1 keer, buiten de registratie (off-label)
Richtlijn: mannen	Eerste keus, 7 dagen	Niet genoemd
Richtlijn: zwangeren	Eerste keus, 7 dagen, niet vanaf 36 weken. De richtlijn voor gynaecologen noemt 5 dagen	Niet genoemd
Innemen	Tijdens of vlak na de maaltijd met een half glas water, of met wat melk of yoghurt	Op een lege maag: 2 tot 3 uur voor of na een maaltijd. Bij voorkeur voor het slapengaan, nadat je je blaas hebt geleegd. Oplossen in een glas water en meteen opdrinken
Andere toepassingen (bijsluiter)	Bij een operatie aan de urinewegen of een blaaskatheter: 4 keer per dag 1 capsule van 50 mg, op de dag van de ingreep en de 3 dagen daarna	De bijsluiter noemt alleen de eenmalige dosis bij een blaasontsteking
Langdurig gebruik (bijsluiter)	Alleen bij hardnekkige urineweginfecties. De ene bijsluiter noemt 1 capsule van 50 mg per dag, de andere 1 of 2. Neem ze 's avonds, na de laatste plas. Maximaal 6 maanden, met controle door de arts	De bijsluiter noemt geen langdurig gebruik
Zwangerschap (bijsluiter)	Voor zover bekend mag het, maar niet vlak voor en tijdens de bevalling	Alleen als je arts het noodzakelijk vindt
Borstvoeding (bijsluiter)	Overleg eerst met je arts	Mag als eenmalige dosis
Nieren	Niet gebruiken als je nieren niet goed meer werken. Volgens het Farmacotherapeutisch Kompas: niet bij een nierfunctie (creatinineklaring) onder 30 ml/min	Niet gebruiken als je nieren ernstig minder goed werken: een nierfunctie onder 10 ml/min
Kinderen	Niet bij baby's jonger dan 3 maanden. De dosering in deze tabel geldt vanaf 12 jaar	Niet bij kinderen jonger dan 12 jaar
Bijwerkingen die de bijsluiter noemt	Zeer vaak: een urineweginfectie door ongevoelige bacteriën, tijdelijke haaruitval. Zelden: minder zin in eten, misselijkheid, flauwvallen, een blauwe of grijze huid, nagels of lippen	Vaak: hoofdpijn, duizeligheid, diarree, misselijkheid, buikpijn, een ontsteking van de vagina en schaamlippen. Soms: overgeven, huiduitslag, bultjes met hevige jeuk (netelroos), jeuk
Bijwerkingen, hoe vaak niet bekend	Onder meer hoofdpijn, diarree, maagpijn, overgeven, duizeligheid, sufheid, verwardheid, sterke veranderingen in je stemming, slecht zien, ontstoken alvleesklier (ernstige buikpijn), ontstoken nieren	Allergische reacties
Kleur van je plas	Kan donkergeel tot bruin worden. Dat is normaal en gaat na de kuur vanzelf over	De bijsluiter noemt dit niet
Vertel het je arts of apotheker bij	Maagzuurbinders met magnesiumtrisilicaat, middelen tegen jicht, atropine, hyoscine, acetazolamide, middelen die de urine minder zuur maken, chinolonen (antibiotica), buiktyfusvaccin	Metoclopramide (tegen misselijkheid) of andere middelen die de darmen sneller laten werken, bloedverdunners

De gegevens in de tabel komen uit de bijsluiters.¹²³ De regels over de huisartsenrichtlijn (NHG) en de grens van 30 ml/min komen uit het Farmacotherapeutisch Kompas.⁴⁵ Volgens de bijsluiters is langdurig gebruik voor hardnekkige urineweginfecties die niet met andere medicijnen te behandelen zijn.¹² Krijg je een van de bijwerkingen van nitrofurantoïne uit de tabel? Stop dan met het middel en overleg met je arts.¹²

Bij nitrofurantoïne gaat deze vergelijking over de capsules van 50 mg. Er bestaan ook capsules van 100 mg die de stof langzaam afgeven. Daarvan neem je volgens de huisartsenrichtlijn 1 capsule iedere 12 uur.⁵ De richtlijn geeft de voorkeur aan deze capsules, omdat ze makkelijker in gebruik zijn.⁴ De bijsluiters van de capsules van 50 mg noemen dit schema niet.¹² Neem je medicijn altijd in zoals je arts of apotheker het heeft voorgeschreven.¹²³

Wat past bij wie?

Met antibiotica zijn je klachten meestal na een paar dagen minder of weg. Soms duurt het langer, tot 2 dagen nadat je klaar bent met de medicijnen.⁷ Antibiotica kunnen bijwerkingen geven, en bacteriën kunnen er ongevoelig voor worden (antibioticaresistentie).⁴

Ben je een gezonde vrouw die niet zwanger is, en krijg je 3 keer per jaar of vaker een blaasontsteking? Dan kan de huisarts je een recept meegeven, zodat je zelf kunt starten als je de klachten herkent. Dat kan met nitrofurantoïne of met fosfomycine. Worden je klachten niet minder? Neem dan contact op met je huisarts.⁴

Volgens de huisartsenrichtlijn is nitrofurantoïne bijna altijd de eerste keus bij een blaasontsteking. De richtlijn noemt als reden dat de bacterie die de meeste urineweginfecties veroorzaakt (E. coli) er nog maar weinig ongevoelig voor is.⁴ Ook bij mannen en bij zwangeren is het de eerste keus.⁴

De richtlijn adviseert 5 dagen bij gezonde vrouwen die niet zwanger zijn. Bij mannen en bij vrouwen met diabetes, een minder goede afweer of een afwijking aan nieren of urinewegen is dat 7 dagen. Bij zwangeren is dat 7 dagen. De richtlijn voor gynaecologen noemt 5 dagen.⁴

Maak de kuur altijd helemaal af, ook als je klachten weg zijn. Stop je te vroeg, dan kunnen de klachten snel terugkomen.¹² Zijn je klachten na 3 dagen niet weg of veel minder? Ga dan terug naar je arts.¹²

Ben je zwanger? Volgens de bijsluiter mag nitrofurantoïne voor zover bekend in de zwangerschap worden gebruikt, maar niet vlak voor en tijdens de bevalling.¹² Volgens de huisartsenrichtlijn mag je het vanaf 36 weken zwangerschap niet meer gebruiken.⁴

De capsules van 1 van de fabrikanten bevatten lactose (melksuiker). Verdraag je bepaalde suikers niet? Overleg dan eerst met je arts.¹

Belangrijk bij nitrofurantoïne

Gebruik het niet als je nieren niet goed meer werken.² Volgens het Farmacotherapeutisch Kompas geldt dit bij een nierfunctie (creatinineklaring) onder 30 ml/min. Dan komt er te weinig van het middel in de urine om te werken.⁵
Gebruik het niet bij porfyrie (een aangeboren stoornis in de aanmaak van de rode bloedkleurstof).¹² Ook niet bij een tekort aan het enzym G6PD. Je rode bloedcellen kunnen dan snel beschadigd raken.¹²
Gebruik het niet als je allergisch bent voor nitrofurantoïne, een ander antibioticum uit de groep van de nitrofuranen of een van de andere stoffen in de capsules. Ook niet als je eerder door nitrofurantoïne of een ander middel uit die groep een reactie van je longen of lever kreeg, of tintelingen, een doof gevoel of zwakte in armen of benen.¹²
Gebruik het niet vlak voor en tijdens de bevalling, en niet bij baby's jonger dan 3 maanden.¹²
Overleg eerst met je arts als je een longziekte, een leverziekte of een allergische aanleg hebt.⁵ Overleg ook eerst als je nieren minder goed werken, of als je diabetes, bloedarmoede of een ziekte hebt die je erg verzwakt. De kans op zenuwschade is dan groter.¹²
Ga je het lang gebruiken, zeker als je ouder bent? Dan is geregelde controle door de arts nodig.¹² Vooral bij langdurig gebruik kunnen zeldzame maar ernstige bijwerkingen optreden. Voorbeelden zijn zenuwschade die soms blijvend is, en een ontsteking van de longen die tot blijvende schade kan leiden.⁴
Bij steeds terugkerende blaasontstekingen noemt de huisartsenrichtlijn ook nitrofurantoïne na de seks of elke dag, voor 6 tot 12 maanden.⁴ Na de seks slikken, of langer dan 6 maanden elke dag, staat niet in de bijsluiter (off-label).¹²

Stop met nitrofurantoïne en neem onmiddellijk contact op met je arts bij:

koorts, koude rillingen, hoesten of kortademigheid. Dit kan een reactie van je longen zijn. Die kan snel komen, binnen een week, of heel langzaam, vooral bij ouderen.¹²
een gele huid of geel oogwit, donkere urine, bleke of grijze ontlasting, jeuk, buikpijn, misselijkheid of weinig zin in eten. Dit kunnen tekenen zijn van een leverprobleem.¹²
tintelingen, een doof gevoel of een slap gevoel in je handen, voeten, armen of benen.¹²
snel blauwe plekken, keelpijn met koorts of een verkoudheid die niet overgaat. Je bloedcellen kunnen dan zijn aangetast.¹²
ernstige hoofdpijn door verhoogde druk in je hoofd.¹²
huidreacties zoals vervellen, rode uitslag met koorts en een snelle hartslag, of ernstige uitslag met blaren.¹²
moeheid, duizeligheid en kortademigheid als je een donkere huidskleur hebt of uit het gebied rond de Middellandse Zee komt. Dit kan bloedarmoede zijn.¹²

Fosfomycine

FosfomycinePoeder voor drank in een zakje · 3 gRecept na een medische consultatie

Nitrofurantoïne

FuradantineCapsules · 50 mgRecept na een medische consultatie
NitrofurantoineCapsule (ook met gereguleerde afgifte) · 50 mgRecept na een medische consultatie

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen nitrofurantoïne en fosfomycine?

Het grootste verschil is hoe je ze inneemt. Nitrofurantoïne neem je meerdere dagen, 4 keer per dag, bij het eten of met melk of yoghurt.¹² Fosfomycine neem je 1 keer, op een lege maag en bij voorkeur voor het slapengaan.³

Welk middel noemt de huisartsenrichtlijn eerst?

Bij een blaasontsteking is nitrofurantoïne volgens de huisartsenrichtlijn bijna altijd de eerste keus, ook bij mannen en zwangeren.⁴ Bij gezonde vrouwen die niet zwanger zijn, is fosfomycine de tweede keus.⁴ Je arts bepaalt welk middel bij jou past.

Heb ik altijd een antibioticum nodig?

Nee. Bij de helft van de vrouwen gaat een blaasontsteking binnen 1 week vanzelf over.⁷ Je bespreekt met je huisarts of je afwacht of antibiotica neemt.⁷ Ben je zwanger, is je afweer minder goed (bijvoorbeeld door diabetes of medicijnen), heb je een ziekte van je nieren of blaas, of had je al eens een nierbekkenontsteking? Dan heb je altijd medicijnen nodig.⁷ Mannen krijgen bij een blaasontsteking altijd antibiotica.⁸

Kan ik als man fosfomycine gebruiken?

Nee. Het middel is bedoeld voor vrouwen en meisjes vanaf 12 jaar.³ Een urineweginfectie bij een man geldt meestal als ingewikkelder (gecompliceerd). Daarvoor is fosfomycine niet bedoeld.⁶ De huisartsenrichtlijn noemt bij mannen nitrofurantoïne als eerste keus, 7 dagen lang.⁴ Bel dezelfde dag je huisarts of de huisartsenpost als je denkt dat je een blaasontsteking hebt.⁸

Welke kan ik gebruiken als ik zwanger ben?

Bel dezelfde dag je huisarts of de huisartsenpost als je denkt dat je een blaasontsteking hebt.⁹ Volgens de huisartsenrichtlijn is nitrofurantoïne dan de eerste keus, maar niet meer vanaf 36 weken zwangerschap.⁴ Fosfomycine gebruik je in de zwangerschap alleen als je arts dat noodzakelijk vindt.³

Waarom neem ik nitrofurantoïne bij het eten en fosfomycine op een lege maag?

Met eten, melk of yoghurt krijg je minder snel maagklachten en neemt je lichaam nitrofurantoïne beter op.¹² Bij fosfomycine is het andersom: eten kan de opname vertragen.³

Hoe snel worden mijn klachten minder?

Met antibiotica zijn je klachten meestal na een paar dagen minder of weg. Soms duurt het langer, tot 2 dagen nadat je klaar bent met de medicijnen.⁷ Volgens de bijsluiter van nitrofurantoïne ga je terug naar je arts als je klachten na 3 dagen niet weg of veel minder zijn.¹² Bij fosfomycine neem je contact op met je arts als je klachten niet minder of juist erger worden.³

Nitrofurantoïne en fosfomycine vergeleken

Overzicht

Vergelijkingstabel

Wat past bij wie?

Fosfomycine

Nitrofurantoïne

Veelgestelde vragen

Gerelateerde aandoeningen

Werkzame stoffen

Bronnen

Overzicht

Vergelijkingstabel

Wat past bij wie?

Fosfomycine

Nitrofurantoïne

Veelgestelde vragen

Meer over dit onderwerp

Gerelateerde aandoeningen

Werkzame stoffen

Bronnen